RSS-подписка Вконтакте Вконтакте
» » Тормошсан ижад

14.05.2013 Тормошсан ижад

Cалауат Әбүзәр ҡатмарлы ваҡиғаларҙы художестволы юғарылыҡта, ябай һәм аңлайышлы һүҙҙәр менән уҡыусы күңеленә еткерә белә
Тормошсан ижадЯҙыусылар, шағирҙар араһында булған һөйләшеүҙәрҙең береһендә: «Бөгөн кемде һеҙ һәләтле һәм өмөтлө шағир тип һанай­һығыҙ?» − тигән һорау бирҙем. Күренекле, халыҡ араһында оло абруй ҡаҙан­ған Хәсән Назар һис икеләнмәй: «Мин Салауат Әбүзәрҙең шиғыр­ҙарына ғашиҡмын, артабан уға ҙур өмөттәр бағлайым», − тип яуапланы.
Ошонан һуң мин дә Салауат Әбүзәрҙең ваҡытлы матбуғатта донъя күргән шиғырҙарын күҙ уңынан төшөрмәй, һәр береһен уҡып барырға тырыштым. Нимәгә инандым – йәш ижадсы ҡатмарлы ваҡиғаларҙы, сәйәси мәсьәләләрҙе шиғри юлдар менән, художестволы юғарылыҡта, ябай һәм аңлайышлы һүҙҙәр ярҙамында уҡыусы күңеленә ярып һала белә.
Бирәм тигән ҡолона сығарып ҡуйыр юлына, тигәндәй, һис уйламағанда Салауат Әбүзәрҙең «Йыһан емеше» исемле шиғырҙар китабы ҡулыма килеп эләкте. Тәүге битен асыу менән «Ир ҡатыны» поэмаһы йөрәгемде әсир итте. Ул мине балалыҡ йылдарыма алып китте.
Ауыр һуғыш йылдары. Беҙ, ауыл малайҙары, атһыҙ йәшәүҙе күҙ алдына ла килтермәйбеҙ. Ә мин, ат көтөүсеһе булһам икән, тип хыялланып йәшәнем. Хоҙайға шөкөр, был моратыма ирештем. Яҙ еткәс, ябыҡ­ҡан аттар­ҙы колхоз аҙбарынан, ҡарау өсөн, кешеләргә таратып бирәләр ине. Ошо мәлдә шатлығым күкрәгемә һыймай − беҙгә лә бик ябыҡ, әммә аҡыллы ат эләкте. Мин уны ашатып, етәкләп Ҡыҫмарт йылғаһына һыу эсерергә алып барам. Ул шул тиклем миңә өйрәнде, хатта тауышымды ишетеү менән кешнәп ҡаршы алыр ине. Уны егеп, һаламға, бесәнгә, урманға утынға ла йөрөштөрҙөм. Беҙ бик дуҫлаштыҡ…
Ауыл малайҙары колхоз аҙбарына барып, үҙебеҙгә ат һайлайбыҙ. Миңә матур ғына буҙ ат оҡшаны. Атайҙан йәшереп кенә, бишмәт аҫтына ҡыҫтырып, уға бесән алып барып ашата инем. Хайуан килеүемде әллә ҡайҙан тойоп торҙо. Бер ваҡыт ат аҙбарына хәрби комиссия килеп төштө, һуғышҡа оҙатыу өсөн аттар һаҡлайҙар. Буҙ ат та ошо исемлеккә эләкте. Алып китер көнө аҙбарға йүгереп барҙым. Ул мине ғәҙәттәгесә ҡаршы алды, әммә ял-ҡойроғон тарарға, иркәләргә ваҡыт бирмәнеләр. Башын яурын баштарыма һалып һыйынып торҙо ла китергә мәжбүр булды. Икебеҙҙең дә күҙҙәребеҙҙән йәш эркелеп, ергә тамды…
Һуғыш тамамланғас, түҙмәнем, тағы аҙбар­ға барҙым, әммә буҙ атты осратманым. Күрәһең, ул илде һаҡлауҙа батырҙарса һәләк булғандыр. Салауат Әбүзәрҙең поэмаһында атҡа ҡарата йылы тойғо, изге ҡараш бирелгән, әхлаҡ тәрбиәһе сағылыш тапҡан. Поэманың тәрбиәүи роле баһалап бөткөһөҙ.
Поэмала йән тетрәткес һүҙҙәр бар. Шәһит ҡартты юғарынан йәне төҫлө күреп йөрөгән атын һуйырға мәжбүр итәләр.
Ә аҙаҡтан, аҙна үткәс, буғай,
Ҡарҙар буйлап, тотоп йүгәнен,
Йыш күргәндәр икән Шәһит
ҡарттың
Һаман да ат эҙләп йөрөгәнен…
Һәм мәңгегә киткән тиҙәр уны
Башын һалған килеш эйәренә.
Поэма халыҡты, бигерәк тә йәш быуынды хайуандарға ҡарата ихтирамлы, мәрхәмәтле булырға өндәп, уның да, йән эйәһе булараҡ, донъяға йәшәр өсөн килгәнен аңлатырға тырыша.
Мине тағы ла шул ҡыуандыра: Салауат Әбүзәр шиғриәттә генә түгел, башҡа жанр­ҙар­ҙа ла бик уңышлы эшләй. Республикабыҙ театрҙары сәхнәләрендә уның пьесалары буйынса ҡуйылған спектаклдәр алҡыштар аҫтында үтә. Бер һөйләшеп ултырғанда автор күптән яҙылып бөтөп, өйөндә ятҡан романы тураһында ла һүҙ ысҡындырҙы. Салауат Әбүзәр кеүек һәләтле ижади шәхестәре барында халҡыбыҙҙың ижад шишмәһе бер ҡасан да ҡоромаясаҡ, киреһенсә, үҫер, киңәйер, тигән ышаныслы өмөт ҡала.

Сәлимйән ҒҮМӘРОВ,
БР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы.










Оҡшаш яңылыҡтар



Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай КӘРИМДЕҢ тыуыуына -100 йыл

Үәт, ҡыҙыҡ! (4.10.2019)

08.10.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (4.10.2019)


Муйнаҡ (Хикәйә)

07.10.2019 - Әҙәбиәт Муйнаҡ (Хикәйә)


Үәт, ҡыҙыҡ! (27.09.2019)

02.10.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (27.09.2019)


Сылбырын миңә таҡмаһасы...

Үәт, ҡыҙыҡ! (20.09.2019)

26.09.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (20.09.2019)


Хоҙайға илткән юл

22.09.2019 - Әҙәбиәт Хоҙайға илткән юл


Үәт, ҡыҙыҡ! (13.09.2019)

18.09.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (13.09.2019)


Ҡарасман (Хикәйә)

14.09.2019 - Әҙәбиәт Ҡарасман (Хикәйә)


Үәт, ҡыҙыҡ! (6.09.2019)

10.09.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (6.09.2019)


Һүнмәй ҙә, һүрелмәй ҙә (Хикәйә)

Һөйәркәгә өйләнмәйҙәр...

31.08.2019 - Әҙәбиәт Һөйәркәгә өйләнмәйҙәр...


Матурлыҡ тураһында хикәйәт

Ирҙәр иламай бит ул...

24.08.2019 - Әҙәбиәт Ирҙәр иламай бит ул...


Яҡындарыңа кәрәгең булһын

Үәт, ҡыҙыҡ! (9.08.2019)

15.08.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (9.08.2019)


Үәт, ҡыҙыҡ! (2.08.2019)

09.08.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (2.08.2019)


Гороскоплы ҡыҙ йәки Керри бәбес

Үәт, ҡыҙыҡ! (26.07.2019)

31.07.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (26.07.2019)


Ете диңгеҙ аръяғында табылған бәхет

Үәт, ҡыҙыҡ! (19.07.2019)

24.07.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (19.07.2019)


Миҙаллының ҡайтыуы (Хикәйә)

Мал рәнйеше бәлә килтерә...

Үәт, ҡыҙыҡ! (12.07.2019)

16.07.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (12.07.2019)