НАВЕРХ
Төп бит Фотогалерея Видео Аҙаҡҡы Бәйләнеш Иғлан/ҡотлау Закупки Архив
°яңылыҡтар ° төрлөһө ° сәйәсәт ° иҡтисад ° мәҙәниәт ° әҙәбиәт ° мәғәриф ° конкурстар ° иғландар ° беҙгә яҙалар ° хәтер ° махсус °проблема °

» » » Һис онотолмаҫ башҡорт яугирының исеме!

Һис онотолмаҫ башҡорт яугирының исеме!


Һис онотолмаҫ башҡорт яугирының исеме!
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының данлы һәм шанлы яу юлы буйлап уҙғарылған автоуҙыш 5 майҙа тамамланды

... Меңдәрсә саҡрым юл үтеп, Волгоград, Ростов ҡояшы аҫтында ҡара янып, йәнә лә үҙебеҙҙең һыуыҡ яҡтарға етеп киләбеҙ. Бына “Башҡортостан Республикаһы” тип яҙылған юл тамғаһы. Шунда уҡ бөтәбеҙ ҙә, бар донъяны яңғыратып, “Шайморатов генерал”ды йырлай башланыҡ. Эйе, “Башҡорттар китте һуғышҡа” тип, был йырҙы юл башында башҡарырға тейеш инек: ләкин бер аҙна самаһы һуҙылған сәфәр дауамында ғына һуғыштың бар афәтен, тыныслыҡтың ни тиклем мөһим икәнен аңланыҡ, күңел менән тойҙоҡ. Беҙҙең был йыр Шайморатовтың, яуҙа баштарын һалған дивизия һалдаттарының яҡты рухына арналған гимн булып яңғыраны.

Тәүҙә һүҙ яңғыраны...
28 апрелдә баш ҡаланың Еңеү паркында 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының утлы ла, ҡанлы ла, данлы ла юлының тарихын барлап, алыҫ сәфәргә – "Ҡаһармандар эҙе буйлап" автоуҙышына сығасаҡ ир-уҙамандар тәбрикләнде.
Тантанала республиканың хәрби комиссары Игорь Хар­чен­ко, РФ Милли гвардия ғәс­кәр­ҙәренең генерал-майор М. Шай­моратов исемендәге махсус тәғәйенләнештәге 29-сы отряд төркөмө, Һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы Көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандарының республика советы, “Любизар” 1-се башҡорт атлы полкы” хәрби-тарихи клубы вәкилдәре ҡатнашты.
Был иҫтәлекле акцияны һәм автоуҙышты Бөтә донъя баш­ҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты, “Башҡортостан” гәзите һәм Ростов өлкәһенең “Яҡташтар” башҡорт-татар мил­ли-мәҙәни үҙәге ойошторҙо. “Башҡортостан” гәзитенең баш мөхәррире Азамат Юлдашбаев:
– Былтыр көҙгөһөн Дондағы Ростов ҡалаһында йәшәүсе отставкалағы подполковник, яҙыусы, яҡташыбыҙ Мәхмүт Сәлимовтан Обливская станицаһында 1942 йылда ҡаты алыштар булыуы, 112-се Башҡорт атлы дивизияһынан беҙҙең яҡташтарҙың ерләнеүе тураһында хат килеп төштө. Шулай итеп, Мәхмүт Бакир улы менән бәйләнеш башланды. Унан һуң инде “әйҙә, 9 майға автосәйәхәт ойошторайыҡ” тигән тәҡдим барлыҡҡа килде. Ярты йыл буйы һөйләшеүҙән – һүҙгә, һүҙҙән эшкә күстек. Бөтә донъя баш­ҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты был идеяны хупланы.
Маҡсатыбыҙ – кавдивизия үткән юлды ҡабатлау. Үкенескә күрә, хәҙер уны тулыһынса үтеп булмай, Украина сиге тотҡарлыҡ яһай. Обливская станицаһынан алып Красновка станцияһына тиклем 250 саҡрымды үтеп, туғандар ҡәберлектәрен, һәйкәлдәрҙе күрәсәкбеҙ. Батыр­ҙарҙың һуңғы төйәгенә сәскә-веноктар һалыу ойоштороласаҡ, рухтарына доға ҡылынасаҡ, урындағы халыҡ менән осра­шыу­ҙар үтәсәк. Акцияның төп идеяһы – дивизияның хәбәрһеҙ юғалған яугирҙарының ерләнгән урындарын асыҡлау, исемдәрен билдәле итеү. Бының өсөн Генштаб карталарын, хәрби комиссариат архивтарын файҙаланыу, урындағы халыҡ араһынан шаһиттарҙы табыу талап ителә. Иң мөһиме – хәтер онотолмаҫҡа тейеш. Беҙҙең был акция, моғайын, киләсәктә үҙенең дауам итеүсеһен табыр. Улар араһында йәштәрҙе күрергә теләйбеҙ, – тине акция тураһында.
Башҡортостан делегацияһына данлыҡлы дивизия байрағының күсермәһе тапшырылды. Ә ысы­ны иһә Рәсәй Ҡораллы Көстәре музейында һаҡлана.

Һамар башҡорттары һәм Сталин бункеры
30 апрелдә, йәкшәмбе иртә­һендә, беҙҙең делегация ике машинала алыҫ юлға сыҡты. “Башҡортостан” гәзите төркөмө еңел автомобилдә алдан елдер­ҙе, ә беҙҙең “ФИАТ-Дукато” иһә артта ҡалды. Төркөмдә журналистар, тарихсылар, ҡурайсы һәм хатта бер хәрби – Баш­ҡортостандың халыҡ артисы Ринат Мәжитов та булды. Ул совет ялан хәрби кейемендә һәм кавалерия шашкаһы менән бар тантаналарҙы биҙәне, почетлы ҡарауылда торҙо. БДУ-ның тарих факультеты доценты, тарих фәндәре кандидаты Нурислам Ҡалмантаев иһә етәксебеҙ ролен башҡарҙы.
Тәүге ҙур туҡталыш Һамар ҡалаһында булды. Волга буйында урынлашҡан Дан майҙанында ҡала башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Камила Сизикова менән өлкә башҡорттары ҡоролтайы баш­ҡарма комитеты рәйесе Са­фиулла Вилданов, өлкә губернаторы вәкилдәре ҡатнашлығында митинг үтте һәм Мәң­гелек утҡа сәскәләр һалынды.
Әлеге ваҡытта Һамар ҡалаһы бик оло сараға – 2018 йылда үтәсәк футбол буйынса донъя чемпионатына әҙерләнә. Бында стадион төҙөлә, Волга буйы рәтләнә, төрлө объекттар ҡорола. Иң ҡыуаныслыһы – “Башҡорттар музейы” ла төҙөлә икән.
– Башҡортостан делегацияһы киләсәге хаҡындағы хәбәрҙе бик тулҡынланып ҡабул иттек, – тип белдерҙе Камила Шиһабетдин ҡыҙы. – Акция үҙе лә бик изге ниәтте – хәбәрһеҙ юғалған баш­ҡорттарҙың исемдәрен асыҡлау­ҙы, уларҙың онотолмауын, ҡан ҡойған ата-бабаларыбыҙ барлығын йәш быуынға күрһәтеүҙе маҡсат итеп ҡуйған. Билдәле булғандарының исем-шәрифе дөрөҫ күрһәтелмәгән. Бар Рәсәй һәм донъя һуғышта күпме башҡорттоң ҡаны ҡойолғанын белергә тейеш.
Был көндө сәйәхәтселәр үҙенсәлекле музейға – Сталин бункерына экскурсия яһаны. Тәү ҡарамаҡҡа ябай дүрт ҡатлы бина аҫтында 37 метр тәрәнлеккә метро төҙөлөшөндәге һымаҡ суйын тюбингтар, бетон менән нығытылған махсус шахта төшә. Иң аҫта ултырыштар залы, ял һәм көнкүреш бүлмәләре урынлашҡан. Был объектта СССР Хәрби Көстәренең Юғары Баш командующийы И. Сталин став­каһы урынлашырға тейеш булған. Бар интерьер элеккесә һаҡлана, бындағы телефондар 90-сы йылдар башында ла Мәскәү Кремле менән тура бәйләнештә торған. Бер нисә бүлмәлә граждандар оборонаһы музейы урынлашҡан. Нимәһе ҡыҙыҡ – 1990 йылға тиклем объект тураһында бер кем дә белмәгән. Бункерҙы 1942 йылдың февраль-октябрендә йәшерен рә­үештә тотҡондар төҙөгән, аҙаҡтан уларҙың барыһын да юҡ иткәндәр. Яҡын-тирәлә йәшәүселәргә лә ер аҫты эштәре алып барылыуы мәғлүм булмаған. Совет осоронда бинала Коммунистар партияһының өлкә комитеты булып, бункерға ингән урында милиционерҙар һаҡта торған. Әле бында Мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһы урын­лашҡан.
Һамар – бик боронғо ҡала. Өфөнән айырмалы рәүештә, бында үҙәк урамдарҙағы иҫке биналарҙы емереп, урынына күп ҡатлы йорт һалмайҙар. Маши­наларҙы, реклама щиттарын иҫәпкә алмағанда, бында ваҡыт бер быуатҡа артҡа күскән кеүек тойола. Иҫке биналар саманан тыш күп булғас, ҡала властары уларҙы кире тергеҙергә лә өлгөрмәй. Яңы йорттар иһә ситтә төҙөлә.
Һуғыш мәлендә Куйбышев стратегик яҡтан бик әһәмиәтле ҡалаға әйләнә. Волга буйлап һыу юлы, тимер юл бәйләнеше мөһим роль уйнай – бында әллә күпме предприятие, учреждение күсереп килтерелә. Ҡала ситендәге ҡола яланда – был урындың хатта исеме лә булмай, уны Безымянка биҫтәһе тип атайҙар – станоктар урынлаштырылып, ҡорал, боеприпастар етештерелә, авиазавод самолеттар сығара. Аҙаҡтан ҡала бик ҡеүәтле сәнәғәт үҙәгенә әйләнә.

Волгоградҡа юл
Һамарҙа төн уҙғарып, иртүк юлға сыҡтыҡ. 1 май тулыһынса юлда үтте. Чапаевск, Балаково, Энгельс ҡалалары аша Һарытау өлкәһенә сыҡтыҡ. Бында юлдар бик насар, яй барҙыҡ.
Төштән һуң Волгоград өлкәһенә индек. Үҙем әрме хеҙмәтендә булған Камышин ҡалаһында туҡтаныҡ. Был яҡтарҙа яҙ иртәрәк килә, сирень-алма шаулап сәскә ата, ҡайындар ҙа миндек бәйләрлек булып япраҡ ярған. Волгоградҡа кискә ҡарай ғына барып еттек. Тәүге туҡталыш – Мамай ҡурғаны. Ста­линградтың Үҙәк районында Волганың уң яҡ ярындағы был ҡалҡыулыҡ 1942 йылдың сентябренән 1943 йылдың ғинуарынаса бик ҡаты алыш урынына әүерелгән. Ҡурғанды алыу ҡаланы алыу тигәнде аңлат­ҡан.
Бында 34 меңгә яҡын совет һалдаты һуңғы төйәген таба. Бер яҡ ситтәрәк немецтарҙы ла ерләйҙәр. “Сталинград алышы геройҙарына” һәйкәл ансамбленә ингән урында “Быуындар хәтере” горельефы, баҫҡыстан күтәрелә башлағанда пирамидаль тирәктәр аллеяһы, емерек диуар­ҙар һәйкәле, майҙандар урынлаш­ҡан.
Хәрби Дан залында Мәңгелек ут яна, уны почетлы ҡарауыл һаҡлай. Ә стеналарҙа – ҡурғанда һуңғы төйәген тапҡан меңәрләгән һалдаттың исемдәре...
“Родина-мать зовет!” монументына серпантин юлдан күтәреләбеҙ. Ул тимер-бетондан ҡойолған. Бейеклеге – 52 метр, ҡылысы менән бергә 85 метрға етә. Эстә бүлмәләр бар, һәйкәлде махсус канаттар тарттырып тора. Был урындан бар ҡала, Волганың һул яҡ яры асыҡ күренә – бына ни өсөн ҡурған стратегик әһәмиәттә булған! Юғары нөктәнән орудиеларҙан атырға, артиллерия, авиацияға күрһәтмәләр бирергә мөмкин. Ҡурған кемдең ҡулында – шул еңеүсе.

Айбулат ИШНАЗАРОВ.
Автор фотолары.
(Дауамы бар).

Сығыу ваҡыты 12-05-2017, 11:34 | Ҡаранылар: 85
|
  • Һис онотолмаҫ башҡорт яугиренең исеме!
  • "Ҡаһармандар эҙе буйлап" автоуҙышына старт бирелде!
  • «Ҡаһармандар эҙе буйлап» ата-балалар юлынан
  • ШАЙМОРАТОВ ИСЕМЕ МӘҢГЕЛӘШТЕРЕЛДЕ
  • Силәбе башҡорттары байрамы
  • Информация

    Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


  • «Башҡортостандың 100 шәхесе»
  • Аҙашҡан хыял (тулыһынса)
  • Ҡайтыу (хикәйә) тулыһынса
  • “Тиҙерәк үлһәм ине…”
  • Беренсе мөхәббәт юҡ ул!
  • “Үҙебеҙҙеке йәл”
  • Юрамал ҡағыҙ (булған хәл)
  • Йома ни өсөн изге көн?
  • «Самауыр янында» йыйылайыҡ
  • Танышыу (булған хәл)



  • Радио Юлдаш FM