НАВЕРХ
Төп бит Фотогалерея Видео Аҙаҡҡы Бәйләнеш Иғлан/ҡотлау Закупки Архив
°яңылыҡтар ° төрлөһө ° сәйәсәт ° иҡтисад ° мәҙәниәт ° әҙәбиәт ° мәғәриф ° конкурстар ° иғландар ° беҙгә яҙалар ° хәтер ° махсус °проблема °

» » » Еҙнәм инең (хикәйә)

Еҙнәм инең (хикәйә)


Еҙнәм инең (хикәйә)
Көтмәгәндә шылтыраны телефон. Төнгө икенсе яртылар тирәһендә. Йоҡоно бүлгән шылтыратыуҙың кемдән икәнен белергә лә теләмәйенсә, һәрмәп табып, ҡыҙыл төймәгә баҫтым да, телефонды мендәр аҫтына тыҡтым. Инде йоҡлап киттем тигәндә, ул тағы тауыш бирҙе.
– Сәғәт нисә икәнен беләһегеҙме?!
Яуап биреүсе булмағас, ҡыҙа башланым:
– Алло, тим! Ни эшләп өндәшмәйһегеҙ ул? Йоҡо аралаш булһа ла, теге оста мышнау ишетеп, һағайып ҡалдым.
– Һы... Һы- лыу... Ней...
– Уффф..! Һинме ни ул, апай? Тағы ни булды инде? – апайыма һүҙ ҡыҫтырырға бирмәй, енләнеүемде беләм.
Ул бер аҙ өндәшмәй торғандан һуң тағы шул бер һүҙен ҡабатлай:
– Ней...
Төнгө шылтыратыуҙарҙың яҡшыға булмаҫы саҡ башыма барып еткәс, юрғанымды атып бәреп тороп ултырам:
– Әсәйме? Атаймы? Ҡайһыһы? Әйтә һал!
Башыма килгән иң тәүге уй шул, сөнки бөтә ҡурҡыу-борсолоуҙарым оло йәштәге әсәй менән атай өсөн.
– Еҙ... Еҙ-нәң... китте бит... – Иламһырап әйткән был һүҙенән еңел һулап ҡуям, ә асыуым, киреһенсә, көсәйә генә:
– Уфф! Ап-пай! Ялҡыттың шул нәмәң менән! Китһә, ҡайтыр! – Телефонды шап итеп һүндереп, диван аҫтына уҡ быраҡтырам. “Йоҡоно бүлеп! Тәүгә китеүе тиерһең?!” Һөйләнә-һуҡрана иҙәнгә атып бәргән юрғанымды һөйрәп алып ябынам да йоҡларға ятам. Иртәгә эштә ауыр көн көтә, тикшереү килергә тейеш. Ә был юҡ менән башты әйләндерә. Төн тип тормай!
Иртән телефонды тоҡанмаған көйөнсә генә сумкама ырғытам да эшкә йүгерәм. Апайыма булған асыуым һаман үтеп бөтмәгән әле, йоҡо ла туймаған. Эш бүлмәмә инеп тә өлгөрмәҫтән бер ҡосаҡ документ килтереп тотторалар ҙа, көн аҙағынаса һуҙыласаҡ йүгереш башланып та китә...
Ҡайтырға сәғәт самаһы ҡала теге телефон иҫкә төшөп, ҡабыҙа һалам. “Йә, Хоҙай! Илле алты шылтыратыу?!” Нәҫелебеҙҙә нисә зат бар – һәммәһе шылтыратып сыҡҡан әллә? Хәйер, быға артыҡ иҫем китмәй, сөнки апайымдың ғәҙәтен белеп бөткәнмен: еҙнәнең сығып киткән сәғәте-минутында тотош нәҫелде ҡаҡшатырға тотона ул. Мыжый, илай, зарлана, үҙен йәлләтергә тырыша. Әле лә шул тотош ырыуҙан зар тыңламаған мин генә ҡалғас, күмәкләшеп тотонғандар, күрәһең.
– Зың-зың! Зың-зың!.. – Телефон тағы телгә килде. Быныһы кеме тағы? Әсәй икән. Алмай булмай.
– Эйе, әсәй. Тыңлайым.
Ул ҡайҙалыр ашығып китеп бара, күрәһең, хәбәрен йыш-йыш тын алып һөйләй:
– Ней бит, балам... Әй... Һаумы… Иҫәнләшергә лә онотоп торамсы...
Мин һүҙҙе ҡыҫҡа тотам:
– Эйе. Һаумы. Йә, нейләмәй генә, әсәй, яраймы? Ваҡытым юҡ. Һөйләй һал!
– Еҙнәң...
Был һүҙҙе ишетеү менән тәнемдең һәр күҙәнәге тартышырға тотона:
– Үәт, аптыраттығыҙ шуның менән, ә?!
– Улай тимә, балам. Еҙ... еҙнәң китте бит...
Әсәйҙең теге остағы тауышы өҙөлөп-йолҡоноп ҡына сыға ла бөтөнләй тынып ҡала.
– Китһә һуң, әсәй! Тәүгә түгел бит инде. Йөрөр йөрөр ҙә ҡайтыр. – Мин ҡыҙғандан-ҡыҙам. Тик күрше бүлмәләге хеҙмәттәштәремде иҫкә төшөрөп, үҙемде йәһәт кенә ҡулға алам:
– Ҡайтыр, әсәй, хафаланмағыҙ.
– Ҡайтмаҫ шул. Үлгән бит...
Әсәйҙең был һүҙҙәренән һуң минең өҫтөмә ниҙер ишелеп төшкәндәй була, быуындарым ҡалтырауын тойоп, һәрмәп сығарып, өҫтәл янындағы ултырғысҡа сүгәм.
– Ни... нисек инде... үлгән? – Һуңғы һүҙҙе әллә ҡайҙан төптән саҡ һөйрәп сығарам. – Әсәй! Ни-сек?!
– Нисек тип ни... Башҡалар нисек үлә һуң... Ул да шулай үлгән дә ҡуйған инде...
Минең өсөн бөтә нәмә тотошлайы менән икенсе үлсәмгә күсә. Алдымда өйөлөп ятҡан ҡағыҙҙар, сабышып йөрөгән хеҙмәттәштәрем, бер туҡтауһыҙ зыңғырлап ултырған телефон – бер ни кәрәк түгел. Әсәйемдең “үлгән бит” тигән һүҙенән бығаса еҙнәм менән икебеҙҙе айырып торған ҡоршау шауҙырлап ҡойолоп төшә...
Өйгә ҡайтышлай күҙгә салынған магазиндар­ға инеп, хәйерлек, күстәнәс-маҙар йыям, аҡса ваҡлатам. Һәр ҡайһыһында, минең ҡайғымда уларҙың эше бармы-юҡмы, бер хәбәрҙе һөйләйем:
– Еҙнәм үлгән тейсе...
Быларҙы әйткәндә, үҙем дә һиҙмәҫтән, шаңҡып киткәнемде тоям. Әллә нишләнем дә ҡуйҙымсы. Яратмай инем дә һуң үҙен, әле килеп йөрәгем ҡалтырап, күҙгә йәш эркелеп бер була. Осраған бер танышыма был хәбәрҙе әйтеп уҙһам да, мәйетен күрмәйсә, еҙнәмдең юҡлығына барыбер үҙемде ышандыра алмайым. Ишеткәнем аңыма барып етһә лә, күңелдәге йәшерен бер өмөт сатҡыһы баш ҡалҡыта биреп ҡуя.
Өйгә ҡайтып ингәс тә, ашау-эсеү ҡайғыһы юҡ, диванға ауам. Күҙ алдымдан кинолағы шикелле булып еҙнәмә бәйле күренештәр үтә. Бына ул урам буйлап һыбай ҡайтып килә, ҡолас ташлап бесән саба, утын яра, таҡта йыша, бәләкәсерәк сағымда тубығына ултыртып мине һикертә, күтәреп алып күккә сөйә... Үҙемә бәйле мәлдәрҙе иҫләгәс, бөтөнләй йомшап китәм, йырған быуаны туҡтатып алырмын тимә. Шул саҡ телефон шылтырай. Апайым икән.
– Һылыу... – Ҡурҡыңҡырап, ҡыйыуһыҙ ғына өндәшә, – ҡайтаһыңдыр ул?
– Ҡайтам, апай. Бер сәғәттән автобус. – Әй уңайһыҙ үҙемә, төндә енләнеп, апайымды тыңлап та тормағаныма үкенәм. Йоҡо ҡала, тип. Йоҡламаған йоҡомо? “Алйот! Бисура!” Эстән үҙемде һүгәм.
– Әллә илайһың инде? – Апайым һиҙмәй буламы һуң…
Мин мах бирмәҫкә тырышам:
– Юҡсы, тамаҡ әсетеп тора, ауырытырға уйлай, ахыры. – Еҙнәһен яратмаһа ла, хәҙер илап ултыра әле, тимәһен.
– Эй, Аллам! Нығыраҡ кейенеп ҡайт инде, быйма кей, өшөп ҡуйма. – Апай апай инде, әсәйҙәрсә ҡайғыртып маташа. – Юлдан килгәнсе байтаҡ бит әле. Ҡаршы сығып алыр ине лә... Еҙнәң булһа...
Сумкамды һөйрәп сығып барғанда, подъезд ишегендә күршем тап булды. Миндәге үҙгәреште һиҙепме, төпсөнөргә кереште:
– Йөҙөң ҡасҡан. Ни булды? Былай йөкмәнеп ҡайҙа йыйындың ул?
Уға ла шул бер хәбәрҙе ҡабатлайым:
– Еҙнәм үлгән дә ҡуйғансы...
Уның был һүҙгә артыҡ иҫе китмәй. Кит, улай уҡ бөтөрөнмә, күршекәйем, еҙнәнең туғанлығы ла, кәзәнең маллығы, тип тороп ҡала. Янынан өндәшмәй уҙам. “Миңә лә шулай һымаҡ ине лә... – Быларын үҙем ишетерлек итеп кенә бышылдайым. – Улай түгел икән шул...”
…Ауылға илткән юлдан ауыр сумкамды һөйрәп атлағанда, еҙнәмдең юҡлығына ышана биреп ҡуям. Әгәр ул булһа, ошолайтып ыҙаланып йөрөр инемме һуң? Санаһына күпертеп бесән түшәп, быйма-толоптарын һалып аҙ ташыманы ул мине был юлдан. Машина алғас, “тимер ат”ын туҡтауһыҙ йылытып, бер сәғәт алдан төшөп көтөп ултырыр ине бахырым... Әле килеп шуны аңлап ҡалам: үҙе иҫән саҡта мин быларҙы еҙнәмдән күргән изгелек итеп түгел, ә мотлаҡ шулай булырға тейеш хәл итеп ҡабул итеп йөрөгәнмен икән бит... Уйҙарымдан уйылып китерҙәй булып ҡышҡы юлдан атлайым. Йәйәү барып бер ҙә генә ыратып булмай, туҡтап-туҡтап ял итәм. Шул ыңғайҙа ауыл яғына ҡайырылам: анау тауҙар артынан елдертеп кенә еҙнәм килеп сығыр төҫлө. Юҡ шул. Ысынлап та үлдеме икән ни? Тағы хәтирәләрем уға барып тоташа.
Яҡшылығы менән бергә этлеге лә күп булды үҙенең. Артымдан тағылып йөрөп йөҙәтте. Уйындың иң ҡыҙыу мәлендә клубтан алып ҡайтып китһенме, йәштәр менән йыйылышҡан аулаҡ өйҙән эҙләп тапһынмы, егеттәрҙән ҡамалап йонсотһонмо, йөрөгән егетемдең атын туғарып, урынына һыйыр бәйләп ҡуйыуы ҡалманы. Күрһәтте инде ул еҙнә күрмәгәнде... Бүтән балдыҙҙарын бар тип тә белмәне, ҡаныҡҡас миңә ҡаныҡты. Һуңынан үҙе, мин яңғыҙлап оҙаҡ ҡына йөрөп ташлағас, әйләнгән һайын тыҡыған булды:
– Кейәүгә сығыр кәрәк, балдыҙ!
Былай ҙа енем һөймәй бит инде шуны, әйткән һәр һүҙе һарыуымды ҡайната, яйы сыҡҡан һайын этләшкем килеп тик тора:
– Егетемде ҡыуалап ебәрҙең дә, кемгә сығайым һуң хәҙер?
Минең әйткәндәрҙән уйға ҡалып байтаҡ ултыра торғас, бошоноп ҡына әйтеп ҡуя:
– Үтә шыйыҡ күренде ул егет. Һиңә пар булмаҫ, тинем.
Әле иһә уйҙарымды үткән заман менән бәйләп барыуымдан һиҫкәнеп китәм: “Тәки үлдеме икән ни еҙнәм?” Уйланып барып, яныма килеп туҡтаған машинаны ла абайламағанмын.
– Байрастарға бараһыңдыр, һеңлекәш? Ултыр.
Эйе, тигәнде аңлатып, баш ҡағам.
– Тик еҙнәм юҡ тей шул инде. – Эскә инеп ултырыр-ултырмаҫтан шул һүҙҙе әйтәм. Әлеге мәлдәге иң тәрән һәм тетрәндергес ҡайғымды кем менәндер бүлешкем килә. Кем менәндер еҙнәмде иҫләгем, уның хаҡында бығаса үҙем ишетмәгән һәм белмәгәндәремде ишеткем, тыңлағым һәм ҡысҡырып илағым килә. Рулдәге ағай ауыр көрһөнөп ҡуя:
– Шулааай… Өс көнлөк донъя был... Бөгөн бар унда кеше, иртәгә юҡ. Мәңгелеккә килгән кеүек донъя ҡыуа ла бер генә көн дә йәшәмәгән кеүек китеп тә бара инде. Үкенесле был донъя... Һай, үкенесле! Шуныһына аптырар­һың, һеңлекәш, анауындай ыздарауай, дәртле кеше лә үлеп ятһынсы. Байрасты әйтәм. Ышанырлыҡ та хәл түгел бит!
...Ихатала аяҡ төртөр урын юҡ. Өйөлөшөп торған кешеләрҙе аралап йортҡа табан атлайым. Ҡулымдағы сумканы шул ыңғайҙа кемдер һыпырып алып ҡала. Теҙелешеп торғандар­ҙың сәйер ҡараштарын абайлап уҙам:
– Ҡайтты бит тәки.
– Ҡайтмаҫтыр ҙа тигәйнем мин аны!
– Еҙнәһе бит ҡалай булһа ла... Нисек ҡайтмаһын?!
Быларҙың барыһы ла үҙем хаҡында әйтелгәнен самалаһам да, кем ауыҙынан сыҡҡанына артыҡ иҫем китмәй. Кеҫәмдәге яулыҡты сығарып соланда уҡ ябынып алғас, төпкә үтәм.
...Еҙнәмдең мәйетен күргәс, донъя түңкәрелеп төшкәндәй була. Түрҙә һыҡтап ултырған апайымды, унан ситтәрәк баҫып торған биш ҡустымды шәйләп алам. Ҡаҙ бәпкәләре ише теҙелеп, бер-береһенә һыйынышып ҡына торған була туғанҡайҙарым. Ғәзиз кешеләрен юғалтыуҙандыр, яурындары төшөп, кәүҙәләре бәләкәсәйеп ҡалғандай тойола. Атайһыҙлыҡ шулай бөгәлер әҙәм балаһын…
Төн буйына керпек тә ҡаҡмай еҙнәмдең баш осонда ултырып сыҡтым. Бүтәндәр сиратлап булһа ла серем итеп алды, мин иһә, ошо еҙнәйле сағымды оҙайтырға тырышыпмы, керпек тә ҡаҡмай таң аттырҙым.
Зыяратҡа алып китер алдынан мәйетте ихатаға сығарып һалғас, мулла өйөлөшөп торғандарға мөрәжәғәт итте:
– Донъялыҡта саҡта ниндәй булды был кеше?
– Яҡшы булды!
– Һәйбәт ине Байрас.
– Ярҙамсыл булды ул бахырың... Ныҡ ярҙамсыл булды...
Бына бит, тип уйлайым мин, кешеләрҙең ике йөҙлөлөгөн хатта ошонда ла күрергә була икән... Тере сағында еҙнәмде әҙәмгә һанамағандар барыһынан да нығыраҡ ҡысҡыра түгелме? Уның артында юҡ-бар һөйләп йөрөгәндәр ҙә, яҡшы булды, үтә һәйбәт ине, тип яр һала. Ә ни эшләп, исмаһам, берәүһе, йөрөмтәл ине Байрас, ай-һай, йөрөмтәл булды, тимәне? Уйлап ҡараһаң, ауылда ул барыһы өсөн дә “йөрөмтәл Байрас” ҡына булды. Һуңғы юлға оҙатҡандарҙы насар һүҙ менән иҫкә алмағандарын аңлар дәрәжәлә булһам да, йөрәгемде тырнаған әрнеүгә сыҙай алмай, өнһөҙ хәсрәт кисерәм...
Еҙнәмде оҙатып, килгән кешеләр таралышып бөткәс, өй бушап ҡалды. Апай янында мин торорға булдым. Бығаса нур уйнап торған өйҙәре нисектер ҡараңғыланып, ҡотһоҙланып ҡалды. Бар әйбер үҙ урынында, еҙнә донъяһын күтәреп китмәне ләһә! Ә шулай ҙа бығаса уйнаған нур юғалды. Уйлай торғас, шуны аңлап ҡалам: ул үҙе ошо нигеҙҙең ҡото, йәме булған икән бит. Булмышы менән бар донъяны балҡытып тотҡан кеше булған икән бит минең еҙнәм...
– Теге ҡайтҡанымда ғына һин дә мин ине бит, апай? – Мейес алдында өнһөҙ генә эш менән булышҡан апайыма өндәшәм. – Ни булды икән һуң?
– Хоҙай белә... – Ошоноң ҡоролоғо йәнемә тейә, ауыҙынан һәр һүҙен һығып ҡына сығара инде был апай. – Йөрәге бөткән, ти бит. Йөрәк туҙған... – Ул тағы телефон аша әйткәндәрен ҡабатлай.
– Мин ҡайтҡанда, тим, йүгереп йөрөп мунса яҡты бит әле, сирләгән кеүек тә түгел ине үҙе. – Ай самаһы элек уларҙа ҡунаҡта булғанды иҫләп һөйләйем. Шунда, ысынлап та, егеттәргә генә хас айырым бер дәрт менән йөрөгәйне ул.
– Мунса... Ана шул мунса... Әле лә өс көн рәттән яғып инде шуны. Ғүмере ҡыланмағанды. Өс көн бит ул! Тота ла яға, тота ла...
Танауын мыш-мыш тартып, минең яҡҡа ҡарамай ғына апайым асылып китмәксе итә. – Тап-таҙа, бер гонаһһыҙ булып китте еҙнәң тегендә...
– ?..
Лена ХӘЙРУЛЛИНА.

(Дауамы бар).

Дауамы һәм аҙағы
– Яҡҡан һайын, мунса инеп алам да сығып китәм, тине. Китәм, тине лә ҡысҡырҙы. Китәм, тине лә. Ана, бөтөнләйгә китеп барҙы инде...
– Һаман тегеһенә китәм тинеме икән ни, бахыр?.. – Үҙ алдыма ғына әйткән был һүҙҙән апайымдың ҡулынан болғауысы төшөп китә.
– Кемеһенә ул тағы?
Бығаса уны йомоҡай тип әрләһәм, әле килеп үҙемдең шаран-яранлығыма иҫһеҙ булып ултырам. Ауыҙыңды самалап асмаһаң, бәлә килерен көт тә тор икән ул!
– Берәй нәмәһен белеп йөрөнөңмө әллә һин? – Һәйкәл ише ҡатып миңә тексәйгән апайыма ни әйтергә белмәй йөҙәйем. – Йә, хәҙер әйтһәң дә була инде. Ҡурҡма. Еҙнәң юҡ.
Нисәмә йыл буйы үҙемдә йәшереп тотҡан серҙе ул юҡ тип кенә сисеп, апайымды борсоғом да, еҙнәм рухына хыянат иткем дә килмәй. Булған – булған, төҫө уңған бит инде...
– Мин ҡайҙан беләйем? – Артыҡ һорауҙар ишетеүҙән ҡурҡып, урынымдан тороп уҡ китәм.
– Белмәҫһең һин! – Нимуй тиһәм дә, бер йырылһа йырыла икән был да. Шаҡ ҡатып ҡарап торам.
– Етте, тим, апай! Һөйләмәйек! Еҙнәм юҡ бит инде!
Уның юҡлығы аңыбыҙға әле генә барып еткәндәй, икебеҙ ҙә тынып ҡалабыҙ. Мин, һынсыл ҡарашты күтәрә алмай, төпкө яҡҡа инеп китәм дә, түрҙә эленеп торған еҙнәмдең хәрби кейеменә барып тексәйәм. Түше тулы миҙалдар ҡаҙалған кейемде һыйпайым. Унан еҙнәм еҫе, еҙнәм йылыһы килеп киткәндәй була. Ҡәһәрле афған һуғышында күпме михнәт күреп, дошман пуляһынан иҫән ҡалған кеше ошо ожмах кеүек ерҙә иллегә лә етмәй үлеп ятһын инде?! Ышанырлыҡ та түгел бит! Шул ыңғайҙа уның стенала торған фотоларын ҡарап уҙам. Бынауында бөтөнләй йәш кенә егет ваҡыты, матайына атланып төшкән. Апайым менән сыуалған сағылыр. Фотоның артын әйләндереп ҡарайым. Әй, юҡ икән. Бында “теге”һе менән дәртләнгән мәлелер, әрмеһенә саҡлы төшкән дә инде. Беҙҙекенә бит хеҙмәттән ҡайтҡас та өйләнде лә ҡуйҙы. Кешесә йөрөп тә торманылар шикелле. Әллә үҙен көтмәй кейәүгә киткән ҡыҙына үс итте, белмәҫһең. Үҙе тағы ғүмере буйы шул тип зарыҡты... Кәртешкәләр ҡарап йөрөгән ерҙән ҡайырылып, түрбашҡа күҙ ташлайым, уйҙарым “теге”гә барып еткәс, уңайһыҙланып китәм, апайым стена аша минең бөтә уйымды уҡып торалыр кеүек. Шунда бер хәл иҫемә төшә.
...Эңерҙә һыйыр эҙләп туғайға сығып барһам, юл буйындағы ҡыуаҡлыҡта кемдәр­ҙер һөйләшә. Ҡолаҡтарымды ҡарпайтып, һағая төшәм. Яҙа-йоҙа ишетелгән хәбәрҙән таныш тауышты эләктереп алам. Бәс! Еҙнәмдең тауышы лаһа был! Ә икенсеһе кем? Танып булмай. Ипләп кенә барып муйыл артына боҫам. Тын да алырға онотоп, тегеләр­ҙең хәбәрен тыңлайым.
– Онота алмайым һине...
– Мин дә, Байрас.
– Барыбер китәм мин Ғәлиәнән, күр ҙә тор бына! – Еҙнәнең тауышы быныһы. Кеше ишетер тип тә ҡурҡмай, айырым-асыҡ һөйләй. Мин шыпырт ҡына баҫып ағас төбөнә яҡыныраҡ шылам. Икенсеһен танымай ҡалыуҙан ҡурҡам.
– Улай тимә, Байрас. Балаларың бар бит.
Әһә, тип уйлайым мин, теге өс малайҙы әйтә был. Бар шул, өс ҡустым бар минең, тип маһаям. Ул саҡта ике игеҙәге юҡ ине әле, уларын апайым еҙнәнең сираттағы “йөрөп ҡайтыуы”нан һуң тыпылдатты.
– Балалар ни... Үҫерҙәр әле. Ә һинһеҙ йәшәй алмайым. Аңлайһыңмы, йәнем?..
“Йәнем”дән һалдырып ултырғансы, исмаһам, исемен әйтһә, тип, ҡолағымды тауыш килгән яҡҡа тағы ла нығыраҡ бора бирәм.
– Юҡ, Байрас. Яҙмышыбыҙ шулдыр. Күнәйек.
“Һөйләшеүенә ҡарағанда, аҡыллы ғына күренә был апай. Улай тиһәң, ни ҡарап еҙнә менән бынау ҡыуаҡ төбөндә ултыра икән? Төн етеп килгәндә...” Бер ваҡыт былар тынып ҡала ла, суп та суп үбешергә керешә. Мин күҙҙәремде сытырлатып йомоп, ҡолаҡтарымды ҡаплайым да, оялышымдан ергә һеңеп үк бөтәм.
– Йә, ярай, Байрас, ҡайтайым. Юғалтҡандарҙыр...
– Яратам һине! Ишетәһеңме? – Еҙнәнең сөсөләнеп ултырыуына асыуым ҡабара. “Ярата, имеш... Ә апайым?”
Улар етәкләшеп ала ла, йылға буйына төшөп китә. Ай яҡтыһында теге апайҙың биленән түбән төшөп торған толомон ғына шәйләп ҡалам. Һуңынан иһә шул толомдоң эйәһен эҙләп ауыл урамдарын әҙ ҡыҙырмаясаҡмын үҙем...
– Һыйырың бер ҡайҙа ла юҡ, – тим апайыма. – Эҙләмәгән ерем ҡалманы. Эт булдым. Ә еҙнәм ҡайҙа ул?
– Ул да шул мөстәнде эҙләп сығып киткәйне. Оҙаҡланысы...
Был ваҡиғанан һуң еҙнәмде күрә алмаҫ булдым. Етмәһә, гел үҙемдең ярамаған эштең шаһиты икәнлегемде белдергем килеп, телем ҡысып йонсота. Ауыҙымды асам да кире ябам, асам да... Оҙаҡ ҡына түҙеп йөрөһәм дә, тамам асыуымды килтергән бер көндө ул тел тәки теш араһынан сығып сапты. Егетем менән ҡапҡа тышында ҡосаҡлашып тора инек, еҙнәм, башың йәш әле һинең егеттәр менән ҡосаҡлашып торорға, тип әрләп алып инеп китте. Ғәрлеге ни тора! Шунда тоттом да әйттем:
– Ә мин һинең үбешеп торғаныңды күрҙем! Белмәй тигәйнеңме әллә?
Еҙнәм ҙур усын ауыҙыма баҫты:
– Апайың ишетеп ҡалһын тағы!
– Ә-ә-ә! Ҡурҡаһыңмы? Ҡурҡаҡ!
Шул көндән алып еҙнәм алдымда өлтөрәй башланы: бер алдыма, бер артыма сыға, әйләнгән һайын башымдан һыйпамаҡсы йә арҡамдан һөймәксе була. Магазинға барғаны һайын бүләккә матур сәс ҡыҫтырғысы йә носкиҙар алып ҡайта. Юҡ! Һыйпат­майым да, һөйҙөртмәйем дә, ә алып ҡайтҡан нәмәкәйҙәрен вис кире үҙенә бәрәм. Кәрәкмәй!
Тора-бара был ваҡиға онотолһа ла, уның урынына яңылары өҫтәлә торҙо. Әле һуңғы ҡайтҡанымда, мунсанан сығып торһам, еҙнә кеше байтаҡ ҡыҙмасалап алған, өҫтәл башында хәбәргә батып ултыра. Үҙе һаман шул сығып китеү өҫтөндә.
– Китәм, балдыҙ, апайыңдан, – ти, – барыбер китәм. Етте. Тормайым!
Ҡаршыһында ултырған ҡустым, уртансы улдары, был спектаклдең аҙағы ни менән бөтөрөн самалап, урынынан ырғып тора:
– Әйҙә, үҙем алып барып ырғытам! Ҡайҙа барырға? Юлды күрһәт!
Апайым өҫтәл әйләнеп йүгерә:
– Ҡуй, әйтешмәгеҙ. Ыңғайына ғына тороғоҙ. Ҡаршы өндәшә күрмә!
Аҙаҡҡы һүҙҙең нәҡ миңә төбәлгәнен аңғарып көләм:
– Нисә йыл өндәшмәгәнде, хәҙер килеп өндәшеп ултырмам инде, ивет, еҙнә? – Күңелемә уйылып ҡалған теге хәлдең иҫемә төшкәнен аңлатмаҡ булам.
Ул миңә тишерҙәй итеп ҡарап ала ла, башын ситкә бороп мығырлай:
– Их, балдыҙ... балдыҙ... Аңламайһың һин.
Ошоноң ише сыпраңлап, туғарылып киткән саҡтары йыш булды уның. Сығып китер ҙә кире апайыма ҡайтып йығылыр ине үҙе. Уныһы бер ҡаршы һүҙ әйтмәй, ирен һылап-һыйпап сығарып ебәрә лә, артынан ишек ябылыу менән, истерика хәленә етеп, янына беҙҙе йыйып ала:
– Еҙнәгеҙ китте бит!
Был һүҙ ошо өйҙә нисә тапҡыр ҡабатланды икән? Һәм тағы ла нисә ҡат ҡабатланыр ине икән? Әгәр ҙә...
Мин был икәүҙең тормошон бер кино ҡараған ише күҙәтә торғайным. Ҡыҙыҡ та, ҡыҙғаныс та ине. Үҙен яратмаған иргә бер түгел, биш ул табып ятҡан апайымды йәлләйем. Ҡомһоҙланып донъя көтөп, көн-төн эш тип сабып, иренең күңеле бөтөнләй башҡа ҡатында икәнен аңлар өсөн ваҡыты ла булманы шикелле үҙенең. Ә был еҙнәгә ни етмәне икән? Сынъяһау донъяңда шалҡандай улдарыңды тупылдатып һөйөп тик ят. Ҡыуаҡ төбө тапағансы...
Бер саҡ еҙнәне аулаҡта тотоп һораным шулай ҙа. “Еҙнә, – тим, – үҙеңә ике ут араһында йәшәү ялҡытманымы? Аҡылға ултырырға ваҡыттыр ҙа инде...”
– Ә һөйөү ҡасандан бирле аҡылһыҙлыҡ тип йөрөтөлә башланы ул? – Былай ҙа ҙур күҙҙәрен тултырып миңә баға был. – Һин дә шул ауыл ғәйбәтенә ышанып йөрөрһөң икән... Улар бит мине бисәнән-бисәгә йөрөй тип уйлай. Һуң һин улай түгел икәнен беләһең бит инде?!
Ҡапыл әллә нисек уңайһыҙланып китәм: үҙем тураһында әйткәндәре шулай тәьҫир итәме? Теге саҡта үҙем күрҙем бит, еҙнә, тип әйтке килһә лә, тыйылып ҡалам.
Ә ул, барыбер һиҙгәндәй, дилбегәне шул яҡҡа тарта:
– Белгең килһә... Берәүҙе генә һөйҙөм мин. Ғүмерем буйы. Берәүҙе генә! – Һуҡ бармағын сөйөп, аҙаҡҡы һүҙен ике-өс мәртәбә ҡабатлап ҡуя.
– Белгең килһә, мин дә... – Тоттом да шулай тинем. Дөрөҫлөктө ярып һалдым. Бығаса ошо һүҙемде уға әйтер өсөн нисәмә тапҡыр уңайлы осраҡ эҙләнем, тик бер ҙә әйткәнем булманы. Үҙемдә уның менән этләшерлек ҡыйыу­лыҡ тапһам да, күңелемде асып һалыр өсөн көс таба алманым шул. Минең әйткәндәремдән ул тәрән ҡайғы кисергән кеше ҡиәфәтендә тынып ҡала. Байтаҡ ултырабыҙ әле бынан һуң бер-беребеҙгә текләшеп. Уның шул ҡарашы һаман күҙ алдымда.
– Һөйгәс... ни тип апайыма йәбешеп яттың һуң? – Хәҙер үҙем дә, донъяны байтаҡ аңлап өлгөргән кеше, яуап көтөп еҙнәмә текәләм.
– Их, балдыҙ... балдыҙ... ...Аңламайһың һин.
Был һүҙҙәрҙе һуңынан да еҙнәм ауыҙынан бик күп тапҡыр ишетәсәкмен әле мин. Тик уның менән ни әйтергә теләгәнен генә, ысынлап та, аңлай алмаясаҡмын. Кем икән һуң уның йөрәгенә ут һалған ҡатын, тигән һорауға яуап, еҙнәм ошо донъянан китеп, байтаҡ йылдар уҙғас ҡына киләсәк. Хатта ул апай менән аралашып йәшәйәсәкмен, тик еҙнәм менән улар­ҙың араһында булған мөнәсәбәттәре тураһында бер ҡасан да һүҙ ҡуҙғатмаясаҡмын. Бары тик ситтән генә был ҡатынды минең апайымдан яҡшыраҡ, матурыраҡ, ғөмүмән, өҫтөнөрәк иткән сифаттарын эҙләп йонсоясаҡмын...
Һөйөү һөйләп хисләнеп ултырған еҙнәмә күптән күңелемде өйкәп торған һорауымды бирәм:
– Ни етмәне һуң һиңә, еҙнә? Бына тигән донъяң, ҡатының, бер көтөү улың бар?
Ул байтаҡ ҡына бер нөктәгә ҡарап ултыра ла, көрһөнөп әйтеп ҡуя:
– Нейҙер етмәне шул... Нейҙер етмәне...
... – Әй яратты ла инде Байрас һине, – апайым ҡарашын билдәһеҙлектән айырмай ғына әйтеп ҡуя. – Ныҡ яҡын күрҙе үҙеңде. Ике һүҙенең беренә һине ҡыҫтырмай ҡалмаҫ ине бисарам. Шәп ул балдыҙ, ҡәйнештәрең ары торһон, тип кенә ебәрер ине. Теге егеттәрҙе үпкәләтермен тип тә уйламаған үҙе...
Апайымдың һөйләгәндәре күңелемә май булып яғыла бара... Яғыла бара... Ә үҙем шул уҡ ваҡытта уйлайым: ни эшләп ошоларҙы еҙнәм иҫән саҡта, үҙенең ауыҙынан ишетмәнем икән? Ҡасан ғына һуң беҙ, кешеләр, бер-беребеҙгә булған хистәребеҙҙе асыҡтан-асыҡ белдерергә өйрәнербеҙ ҙә әйтелмәй, ишетелмәй ҡалғандар өсөн үкенестәр кисереүҙән туҡтарбыҙ?..

Лена ХӘЙРУЛЛИНА.


– Разведкаға ошо балдыҙ менән генә йөрөп була, тигән булыр ине бахырым, – көлөмһөрәп әйтергә тырышһа ла, апайымдың тауышы ҡалтырап китә, – шул ҡыҙыҡ бер һүҙе булды үҙенең. Разведка, имеш. Нимә уйлап әйткәндер уныһын...
Тик унда яңғыҙыма ғына булырға тура килде шул, тип әлеге лә баяғы теге саҡ күргәндәремде иҫләп, күҙгә эркелгән йәштәр аша йылмаям.

Еҙнәм менән танышыу мәлен иҫләп, моңһоу ғына рәхәтлек кисерәм. Апайымды әйттерергә килгәнендә, ҡасып ҡына ишек ярығынан ҡарап торһам, ҡулын һуҙып миңә ҡарай килә был:
– Мин һинең еҙнәйең булам.
– Булмайһың! –тим. Был аптырай:
– Нишләп, балдыҙ?
– Хушбуй бирмәнең дә инде! Шулай булғас, мин һине...бабай тип йөрөтәм!
Ул шаҡ ҡатып миңә тексәйә.
– Эйе,- тип этләшә бирәм. Беҙҙә вис шулайталар ул, хушбуй алмайынса берәүҙе лә еҙнә тип йөрөтмәйҙәр.- Әпкилдеңме һуң? – танауымды сөйөп быға аҡаям. Үҙемдең, әй, шул хушбуйҙы борҡотоп, әхирәттәрем янына сығып әйләнгем килә. Үәт көнләшерҙәр ине теге бисуралар!
– Ай әттәгенәһе, алып килгәндәрен апайҙарыңа таратып бөткәйнем бит әле, – тип ыуалана был.– Бәләкәсерәк булғас, һиңә тигән бүләк тә икенсерәк ине шул, балдыҙ. Әпирермен инде, әләйһә...
Тамам йәнде көйҙөрҙө был нәмә. Бәләкәсерәк, имеш! Йүнле бүләк тә алып килмәгән, ишшыу, хәҙер бер бөртөк кенә апайымды алып китергә йыйына, тип ҡайғыға сумдым. Ултыра торғас, бер этлек уйлап таптым. Мәжлестең ҡыҙған ғына мәлендә тышҡа сыҡтым да бының туфлиҙарын алып солан башына ырғытайым тигәйнем, асыуымдан нығыраҡ һелтәнеп ташлағанмын, ахыры, һыңары мөрйәгә тығылды ла торҙо. Ҡурҡышымдан өй әйләнеп сабам.
Бер ваҡыт ишекте киреп асып ебәрҙеләр ҙә, өй эсендәгеләр сыр-сыу килешеп тышҡа атылды. Әсәй йүгереп йөрөп таҫтамал менән төтөн ҡыуа. Минең ҡот осто! Ҡурҡыштан торҙом да йүгерҙем тыҡрыҡ аша шишмә буйына. Ултырам шундағы бүрәнә өҫтөндә һерәйеп. Әллә өшөүҙән, әллә ҡурҡыуҙан дер ҡалтырайым. Ике уйымдың береһе шул: «Хәҙер еҙнәм үлтерә!»
Ни эшләргә белмәй аңшайып ултырғанда, ҡараһам, яр башынан берәү төшөп килә. Күҙҙәремде ҙур асып тегегә тексәйә торғас, танып ҡалдым: «Еҙнәм дәһә!» Аяҡ аҫтында ятҡан елле генә күҫәкте тотоп алып тегегә ҡаршы баҫтым:
– Тейеп кенә ҡара!
Ул минең һүҙемдән һыны ҡатып көлә. Был асыуланмағас, йомшай төшәм. Ҡушылып көлөргә лә уйлап ҡуям, тик әлеге асыу ныҡ тота, ебәрмәй.
– Мин балдыҙымды эҙләп ауылды әйләндем, ә ул шишмә буйында ғына ултырған икән...–Өҫтөндәге кәстүмен сисеп иңдәремә һалғас, арҡамдан һөйөп ҡуя. Уның шул ҡулдарының йылыһын әле лә тойоп киткәндәй булам. Етәгенә алып урам буйлап барғанда, устарының ҡайнарлығынан иреп төшөрҙәй булып йәнәшәһенән атлайым. Еҙнә тигән нәмә ошолай йылы ғына була икән, тип барам. Шунда үҙен ярата башларға ла уйлап ҡуям, тик һаман үсләшкем килеп, яныма «тиҫкәре кәзәмде» саҡырып килтерәм.Үҙем күҙ сите менән генә уның баҫҡан һайын ҡаптыр-ҡоптор килгән кәлүшенә ҡарап:
– Ә бындай кәлүште беҙҙә бабайҙар ғына кейә ул,– тип әйтеп һалам.
Еҙнәм эйелеңкерәй биреп ҡолағыма бышылдай:
– Матур түфлием эшлектән сыҡҡан шу-у-л, балдыҙ...
Байтаҡ ҙур ғына эш боҙоуымды аңлап, башымды һәлендереп кенә атлайым. Ә ул артыҡ иҫе китмәй генә әйтеп ҡуя:
– Әй ярай, эшләй башлағас, балдыҙым унан да матурырағын апҡайтып бирә ул, ивет?
Ризалығымды белдереп, һәленгән башты ҡағам. Ә үҙем эстән генә, оһ-һоо, әле мин эшләй башлағансы, - тип иҫем китә. Байтаҡ йөрөйһөң икән әле был ат башындай кәлүштәреңде һөйрәп...
...Шулай ҙа алып ҡайтып кейҙерҙем мин еҙнәмә ул туфлиҙарҙы. Яратып, һаҡлап ҡына кейҙе. Шилма, ҡайтҡаным һайын шаяртып, күҙ ҡыҫып ултырыр ине үҙе:
– Йәшереп кенә тотам быларҙы. Балдыҙ ҡайтып солан башына атмаһын, тип ҡурҡып...
...Әле иһә эсемде өтөп алып барған һағышҡа сыҙай алмай, тәҙрә яңағына һарылып, өнһөҙ-һүҙһеҙ генә ихатаны байҡайым. Үҙе булмаһа ла, ундағы бөтә нәмә еҙнәмде хәтерләтә. Һарай буйындағы эйәр-йүгәндәре, күмәгебеҙ тейәлешеп бесәнгә йөрөгән бынау ат арбаһы, утынлыҡҡа һөйәлгән анау һунар саңғылары, келәт стенаһына рәт-рәт итеп ҡағып эленгән эш ҡоралдары – һәр ҡайһыһы уның төҫөн һаҡлай кеүек. Үҙе барҙа гөж килә ине бит ошо ихата. Иртәнән кискә саҡлы унда нимәлер сыйылдай, геүләй, шыжлай, выжлай торғайны. Ә әле иһә был ишек алды ғына түгел, ә тотош донъя еҙнәмде юғалтыу ҡайғыһынан иңрәй төҫлө...Шул ыңғайҙа, күҙем сөйҙә эленеп торған сыбыртҡыға төшкәс, еҙнәнең ҡустыларымды кәзә бәрәстәре ише тазылдатып урамдан ҡыуалап алып ҡайтҡан саҡтары иҫемә төшә. Минең үҙемде лә, тиҫкәреләшкән саҡтарымда, шуның менән ҡурҡытып маташҡаны булды:
– Балдыҙ, теге сыбыртҡы анааа-уын-да ғына элеүле ул!– Бер күҙен ҡыҫа биреп, бармағын һарай мөйөшөнә турылай,- осо килеп тейһә, ныу һыртыңды яндыра инде! Уның бер ҡыҙығы булмаған нәмәнән шарҡылдап көлөүе асыуымды килтерә. Турһайып байтаҡ ултыра биргәс, әйтеп һалам:
- Ә мин уны берәй ҡасан сабам ул!
Ул иһә, минең был һүҙҙәрҙе ысынға алмай, айҡала-сайҡала көлөүен белә.
Әйткәнемде эшләй торған еңмеш бит мин, теңкәмә тейә торғас, ул сыбыртҡыһын тәки балта менән турап ырғыттым. Шулай еңел генә ҡустыларымды аталарының «һыҙырыу»ынан ҡотҡарҙым. Үҙемдең иһә үсем ҡанып ҡалды. Минең эш икәнен белһә лә, асыуланманы еҙнәм. Өндәшмәй генә яңыһын үреп алды.
...Еҙнәмде юғалтҡан көндән алып мин тормошто бөтөнләй башҡаса ҡабул итә башлаясаҡмын. Йәшәйештең асылын аңларлыҡ кимәлгә еткәс, күп кенә хәл-ваҡиға бөтөнләй башҡа күҙлектән ҡарарға өйрәнермен. Ваҡытында еҙнәмдең күңелен, ул кисергән хис-тойғоларҙы аңларға тырышмауым өсөн үкенәсәкмен. Хатта апайыма күргән-белгәндәремде һөйләмәгән өсөн үҙемде ғәйепләйәсәкмен. Бәлки, ҡалған ҡыҫҡа ғына ғүмерен еҙнәм теге ҡатын менән бәхетле йәшәп ҡалыр ине, тигән үкенесле уйҙар байтаҡ йылдар дауамында йәнемде ҡамсылап йонсотасаҡ...
... – Еҙнәңде әйтәм, ике һүҙенең берендә, балдыҙ мине ғәфү итһен, тине лә торҙосо. Аҙаҡҡы кисте, мунсаһынан сығып ятҡас та, әйтте әле шул һүҙен. Шул ятыуҙан торманы бит инде бахырым. - Апайым илаулап йөрөп еҙнәнең кейем-һалымын йыя. – Нимә өсөн, тиһәм, үҙе белә ул, ти. Әйтмәй. Теге саҡ өҫтәл артында йотҡан көйөнсә боларып алғайны бит, шуға уңайһыҙланалыр һинең алда, тип уйланым. Башҡа улай ҡыйынһынырлыҡ нәмәһе булманы шикелле?
– Шуның өсөндөр, апай, шуның өсөндөр... – Үҙем эстән генә, их, шуның өсөн генә булһасы, тип һыҙланам. Беҙҙең уртаҡ сер һаҡлап йәшәгәнебеҙҙе апайым ҡайҙан белһен инде?
Еҙнәмдең әртистәргә оҡшап төшкән бер фотоһын ҡулыма алғас, бышылдап ҡына әйтеп ҡуям:
– Ғәфү иттем мин һине. Тыныс ят, еҙнә. Иҫән сағыңда әйтә алманым ошо һүҙҙәремде. Ниндәй үкенес...
“ Ғөмүмән, донъялыҡта саҡта беҙ, кешеләр, бер-беребеҙҙе ғәфү итерлек көстө таба алабыҙмы һуң инде?” Күҙгә эркелеп торған йәштәрем, ике юлаҡ яһап, битем буйлап ағып китә:
– Еҙнәйем минең...Еҙнәкәйем...

Лена ХӘЙРУЛЛИНА.

Сығыу ваҡыты 4-12-2017, 12:24 | Ҡаранылар: 1202
|
  • Аптырарлыҡ та...
  • Өй эйәһенең ҡотомдо алғаны
  • Серҙәре күп был донъяның
  • Балдай татлы… вазелин
  • Аҡҡан һыуҙар
  • Информация

    Комментировать статьи на сайте возможно только в течении 4 дней со дня публикации.


  • “Уның үлемен теләп йәшәнем...”
  • Еҙнәм инең (хикәйә)
  • “Кеше үлемендә минең дә ғәйебем бар...”
  • Мин һәр саҡ табип хатаһы ебәреүҙән ҡурҡа инем...
  • Үәт, ҡыҙыҡ! (17.11.2017)
  • Үәт, ҡыҙыҡ! (24.11.2017)
  • Татлы һөйөүҙән кем туйған?
  • ҺАБАҠ (хикәйә)
  • Мәүлит байрамы мөбәрәк булһын!
  • Бүләктәр – өлөшлөләргә!



  • Радио Юлдаш FM