НАВЕРХ
Төп бит Фотогалерея Видео Аҙаҡҡы Бәйләнеш Иғлан/ҡотлау Закупки Архив
°яңылыҡтар ° төрлөһө ° сәйәсәт ° иҡтисад ° мәҙәниәт ° әҙәбиәт ° мәғәриф ° конкурстар ° иғландар ° беҙгә яҙалар ° хәтер ° махсус °проблема °

» Материалы за Май 2018 года » Страница 3

Бүләк алып ҡыуанығыҙ!
Яңылыҡтар таҫмаһы // 28-05-2018, 11:35


Бүләк алып ҡыуанығыҙ!
«Аҙна һайын – бүләк» уйынында был аҙнала тәүгеләрҙән булып икенсе ярты йыллыҡҡа «Йәшлек» гәзитенә яҙылып ҡуйған Хәйбулла районының Иҫәнгилде ауылынан Сәкинә ИҪӘНГИЛДИНА – сәғәт, Дыуан районының Иҫке Хәлил ауылынан Фирҙәүсә ИБРАҺИМОВА сынаяҡтар йыйылмаһы отто.
Еңеүселәргә бүләктәрен килеп алғанда паспорт, СНИЛС, ИНН күсермәләрен килтерергә кәрәк.
Уйын дауам итә, бүләктәр эйәләрен көтә. Йәһәтерәк гәзитебеҙгә яҙылып, квитанцияларығыҙҙың күсермәһен редакцияға ебәрергә ашығығыҙ.
...

Дымлама
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 27-05-2018, 07:00


Дымлама
Дымлама ҡаҙанда әҙерләнә. Уға төтөн еҫе һеңгәс, йәшелсәһе лә күп булғас, бик тәмле, үҙенсәлекле ризыҡ килеп сыға. 1 кг ит (майлыраҡ булһа яҡшы), 4 уртаса ҙурлыҡтағы кишер, 1 кг кәбеҫтә, 5 – 6 помидор, 2 баш һарымһаҡ, 2 – 3 баклажан, 4 эре һуған, 3 – 4 татлы борос, петрушка, укроп, әнис, тоҙ, ҡара борос алына. Ҡаҙанға көнбағыш майы һалып ҡыҙҙырғас, итте эре киҫәктәргә бүлеп, уның өҫтөнә тоҙ, борос, һуған, һарымһаҡ һалырға. Икенсе ҡатламға түңәрәкләп киҫелгән кишер, һуңынан эре киҫәктәргә бүленгән кәбеҫтә, баклажан, татлы борос һалына, иң өҫкә помидор теҙергә. Һәр бер ҡат һайын тоҙ менән борос, йәшел тәмләткестәр һибергә онотмағыҙ.
Йәшелсәләрҙе ҡатлап теҙгәндә оҙағыраҡ бешкәндәре иң аҫҡы ҡатҡа һалына. Ҡаҙанды ике-өс сәғәт талғын утта быҡтырырға. Әлбиттә, дымламаны газ плитаһында лә бешерергә була, әммә тәбиғәттә усаҡта төтөндә ыҫланып, ул тәмле булып бешә....

Мүк өҫтөндә бөрлөгән (Хикәйә)
Әҙәбиәт / Проза // 27-05-2018, 07:00


Мүк өҫтөндә бөрлөгән (Хикәйә)
Ихсан, Сәмиғәнең бер һүҙле икәнен белһә лә, тағы ҡабатланы:
– Бәлки, кире уйларһың, Сәмиғә?..
– Юҡ, Ихсан, уйларлығы ҡалманы. Бер егелгән атты кире туғарып тормаҫмындыр. Һин мине беләһең. Уңмаған юлды артабан бергә ҡыумайыҡ инде һаман.
– Шулайын шулай ҙа. Тик, ни тиһәң дә, егерме йыл бергә ғүмер һөрҙөк...
– Һөрҙөк кенә шул, Ихсан. Бынан ары йәшәйек....

Яҙ бәшмәге – бүрекбаш
Яңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 26-05-2018, 07:30


Яҙ бәшмәге – бүрекбаш
Яланғас урманда иң тәүге бәшмәктәр – бүрекбаш бәшмәктәре (сморчки) күҙгә салына башлай. Уларҙы күберәк уҫаҡ, йүкә, имәндән торған урманда табыуы еңелерәк. Ғәҙәттә, йыл һайын бер тирәлә үҫәләр. Бәшмәктең эшләпәһе һарғылт- йәшел төҫтә, конус рәүешендәрәк, бөрөшөп торған була. Эсе тәүҙәрәк аҡһыл һары мамыҡты хәтерләтә, аҙаҡ ҡыуышҡа әйләнә. Уны көрпә һымаҡ тәңкәләр ҡаплап ала.
Бүрекбаш бәшмәген шартлы рәүештә ашарға яраҡлылар иҫәбенә индерәләр. Уны ҡыҙҙырып йәки киптереп, ашҡа һалып та ашайҙар.

Ҡаймаҡ менән бүрекбаш бәшмәге
Бәшмәктәрҙе йыуып, 15 минут тоҙло ҡайнар һыуҙа ике тапҡыр ҡайнатып алып, һыуын түгеп, яңынан һалҡын һыуҙа сайҡарға. Телемләп турап, борос һалып, табала ҡыҙҙырырға. Әҙер булғас, бер аҙ он һалып бутарға, ҡаймаҡ өҫтәп, тағы һүрән утта тоторға. Һуңынан ҡырылған сыр өҫтәп, 15 минутҡа духовкаға ҡуйырға....

Әсләм шишмәһе
Рубрикалар / Бөйөк Еңеүгә 71 йыл // 26-05-2018, 07:30


Әсләм шишмәһе
Изге күңелле аҡһаҡал тере сағында үҙенә һәйкәл ҡуя

Беҙҙең урамда Бөйөк Ватан һуғышына алынмаған дүрт кенә ир заты ҡалды. Уларҙы «ир-ат» тиһәң дә, исем өсөн генә: бер аяҡлы колхоз рәйесе Хамматгәрәй, арҡаһы сыҡҡан быяласы Зариф, етмеште ҡыуған Әсләм һәм Хәбибулла. Ул йылдарҙа миңә туғыҙ-ун йәш ине.
Утын әҙерләү иң ауыр мәсьәлә булды. Әсләм бабай үҙ теләге менән, һыйырын егеп, етем һәм йәш балалы ҡатындар­ға хаҡҡа түгел, сауапҡа утын килтерә ине.
Ҡышҡы көндәрҙең береһендә Әсләм бабай күршеһе Мәрхәбә әбей янына инә, уға бер бәйләм утын килтерә. Күршеһе шыжылдап торған самауыр артында сәй эсеп ултыра. Тәҙрә ҡапҡасы ябыҡ, быялаларын боҙ ҡаплаған, өй эсен гүр ҡараңғылығы биләгән. Һырма кейеп, шәл ябынып ултыр­ған Мәрхәбә күршеһен шунда уҡ таныманы. Утын түмәре иҙәнгә бәрелгән тауыштан һиҫкәнеп китте.
– Эй, Аллам, ишек алдында ҡар ҙа көрәлмәгән, кем икән тиһәм, һин икән, Әсләм ағай. Әҙ булһа ла йәнгә йылы кермәҫме тип, самауыр артына боҫтом. Түрҙән уҙ, хәҙер сәй яһайым, еләк ҡағы менән сәй эсербеҙ, – тип, Мәрхәбә мыштым ғына урынынан торҙо.
– Рәхмәт, Мәрхәбә килен, әле генә сәйҙән килдем, иртәгә һыйыр егеп Бәйсәкә урманына утынға барам, насип булһа, һинең өлөшкә лә алып ҡайтырмын, – тине күршеһе.
– Мең рәхмәтле булырмын, Әсләм ағай, изгелектәреңде күп күрҙем, өлөшө барҙың – өмөтө бар, ти халыҡ. Йә, Хоҙайым, юлдарың изге сәғәттә булһын. Сәмиғулланан хәбәр бармы?
– Был арала хәбәр-фәлән юҡ әле, бик борсолабыҙ, Сәнәнең күҙенән йәш кипмәй. Китеүенә бер йыл да алты ай ҙа ун өс көн тула. Һуңғы хатында, киләһе хатты Берлиндан көтөгөҙ, тип яҙғайны, – тине Әсләм. Уның талапсанлығы, теүәллеге, дөрөҫлөктө яратҡаны күптән билдәле булған. “Бер теүәлһеҙлек икенсеһен килтереп сығара, икенсе яңылышлыҡ – өсөнсөһөн, шуға ла талапсанлыҡ кәрәк, талаптан элек әҙәп кәрәк”, – тигән ул. Шуғамы, йәш сағында уны “Теүәл Әсләм» тип шаяртҡандар.
– Көндәр генә түгел, йылдар тиҙ үтә, Әсләм ағай. Оҙатҡан көн әлеге генә кеүек хәтеремдә. Ауылға, бөтә тирә-яҡҡа таңһынып ҡараны, тыуған ерен ҡалдырғанға һыҡранмаһа, шулай ҡарамаҫ ине, еңеүсе булып ҡайтыр әле, Әсләм ағай.
– Фәрештәнең “амин” тигән сағына тура килһен һүҙҙәрең, Мәрхәбә килен, – тине Әсләм бабай.
Мәрхәбә әбей ауылда иң оҫта еп иләүсе ине. Һәр эштең үҙ оҫтаһы була. Ул иләгән ептән кейем-һалымды күптәр кейҙе. Бер нисә пар бейәләй, ойоҡбаш бәйләп, фронтҡа оҙатты. Киндер йәки етендән уға заказ биреп иләттеләр. Бөгөн дә уның төрлө еп менән тулы өрлөгөндә себен ҡунырлыҡ та урын юҡ. Уның орсоғо көнө-төнө бейене. Әсләм бабай, шаяртып:
– Ҡарт бар өйҙә ҡот бар, ҡарсыҡ бар өйҙә орсоҡ бар, – тине лә, шарҡылдап көлөп ебәрҙе. Уның шундай ихтирамлы көлөүенән өй яҡтырып, йылынып китте. Мәрхәбәнең дә йөҙө асылды. Әсләм бабай сабата кейгән һайын күршеһе иләгән ептән һуғылған салғый урағанын бер ҡасан да онотманы.
Икенсе көнө бабай һыйырын егеп, Бәйсәкә урманына китте. Ул ауылдан өс-дүрт саҡрымда. Юл һыйырға таныш. Сана ашыҡмай ғына, һыйыр тиҙлеге менән, шыуа. Иртәнге тынлыҡ бөтә ғаләмде яулаған. Ҡыштан йөҙәп, яҙға ауыша башлаған ҡояш нурҙары ҡар өҫтөндә уйнай. Юлсы ярмалана башлаған ҡар өҫтөндә елбәҙәктәр ялтырағанына һоҡланып, һыйырын ашыҡтырмай ғына урманға барып етте. Күкрәк тултырып саф һауаны еҫкәне. Урман ауыҙына инеү менән көн ҡараңғыланды. Ҡышҡы ел ағас баштарын тулҡынлата-тулҡынлата урман өҫтөнән ҡайҙалыр ашыға. Ҡоро ботаҡ шартлап һынды ла, һауа һыҙғыртып, ҡарға төшөп батты. Һайыҫҡан шыҡырлауҙан башҡа йәнле тауыш ишетелмәй. Бабай һыйырын туғарып, алдына бесән һалды, муйынын һыйпап, бәләкәй генә ҡыңғырау таҡты. «Аша, аҡыллы таянысым, ҡайтҡанда ауыр булыр, аша, хәҙергә бесән, ҡайт­ҡас, әбейең картуф ҡабыҡтары бирер, ашлы һыу эсерер. Тиҙ ҡайтып етербеҙ, быҙауың да көтә», – тип, хужаһы иркәләүен белдерҙе. Хайуанҡай, хужаһына рәхмәт белдергәндәй, аңлайышһыҙ ауаздар биреп, ҡороҡ осон уңға-һулға һелккеләп, йәм-йәшел бесәнде ашай башланы. Үҙе тирә-яҡтан ҡоро-һары йыйып санаһына өйҙө. Бер аҙҙан йөрәге күкрәк ситлегенән сығырҙай булып ярһый башланы, аяҡтарының ғәйрәте шиңеүен һиҙҙе, бесәнгә ятып ял итергә була. Шунан тора алмай, йөрәге ярыла.
Кис етә. Сит ерҙә мал да үҙенә урын таба алмай. Һыйыр, әллә быҙауын һағынып, әллә ауылға ҡайтыр ваҡытын һиҙеп, мөңрәй башлай, башы менән хужаһын төрткөләй, ә ул һелкенмәй ҙә. Елене һөткә тулған һайын һыйыр һуҙып-һуҙып, ялыныулы-ялбарыулы мөңрәргә тотона. Шуны ғына көткән бүреләр өйөрө һыйырҙы уратып ала. Бисара мөгөҙөн айҡап та өлгөрмәй, “һә” тигәнсе һыйырҙың ике мөгөҙө лә дүрт аяғы ғына ҡала.
Бүре башлығы боғаҙына йәбешкәндә һыйырҙың баҡырған тауышын урманға яҡын ауылда йәшәгән Алексей ишетеп ҡала.
Һыйыр ҡәҙәр һыйырҙың һөйәген дә ҡалдырмай ашап бөткән бүреләр Әсләм бабайҙың кәүҙәһенә ҡағылмағандар, гүр эйәһе тигәндәрҙер. Кейемендә бүре тырнаҡтары эҙен генә табалар.
Икенсе көндө фажиғәле хәбәрҙе Алексей ауылға еткерә.
Был хәбәр бөтәһен дә тетрәтте. Әсләм ҡартты бөтә ауыл халҡы ерләне. Шул хәтле халыҡ йыйылыуын оло кешенең фажиғәле үлеме менән генә аңлатып булмай. Уның изгелектәре ауыл халҡына быуат башында уҡ билдәле була. Йәшлек йылдарында уҡ Әсләм һаҡалы биленә еткән аҡһаҡал дәрәжәһенә күтәрелә.
Ауылда кешеләр тәрбиәләп торған алты шишмә булған. Уларҙың барыһы ла түбән оста урынлашҡан. Әсләм бабай йәшәгән оҙон урамдың юғары осонда шишмә булмаған. Геологик белеме булмаған, күптән түгел кәләш ҡуйынының йылыһын татыған Әсләм, үҙенең һиҙемләүенә таянып, шишмә эҙләй башлай. Ауыл ҡарттары әйтеүенсә, ул төн урталарында йылға буйына барып, ергә ятып, ерҙең аҫтын тыңлаған. Шулай булғанмы-булмағанмы, ул йылғаның төньяҡ ярында, йылға юлына яҡын ғына бер нисә траншея кеүек соҡор ҡаҙа. Май айында соҡорҙарҙың береһенән шишмә бәреп сыға. Әсләм бабай соҡорға ағас бура төшөрә, улаҡ ҡуя. Йылғаның ҡояш ҡараған ярына ағастар ултырта. Улар йәйелеп үҫеп, ярҙы аҫтан өҫкә ҡәҙәр биләп ала. Ауылға һандуғастар ҡайта. Тау аҫтында сылтырап аҡҡан, таҙа, йомшаҡ һыулы шишмә барлыҡҡа килә. Һыуы инешкә ҡушылыр алдынан бер аҙ көйәнтәле килендәрҙе көтөп торған кеүек була ла, уңайлы мәлен табып, ағымға ҡушыла. Шишмәнең һалҡын һыуы ҡояш ҡыҙҙырғанда тирә-яҡты йәйге эҫенән арындырырға тырыша, ҡышын ҡар аҫтына сума.
Ололарҙың әйтеүе буйынса, күп йылдар буйы шишмәгә беренсе барған йәш килен беренсе көйәнтә һыуын Әсләм бабайға илткән. Ә тора-бара был яҡшы ғәҙәт күңелде пакландыра торған изге бер йолаға әүерелә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һуғыш йылдарында, билдәле сәбәптән, был йола юғалып ҡалды. Минеңсә, яңы тыуған шишмә, фажиғәле рәүештә вафат булған Әсләм бабайҙың изгелекле күңеленә ауыл халҡының ихтирамы – барыһы бергә йәнле һәйкәл булып тора.
Әсләм бабай шишмә менән мауығып, йыш ҡына йорт мәшәҡәттәрен онотҡан. Ундай ваҡыттарҙа һәр саҡ яҡты йөҙлө кәләше Бибисәнә асыуланған, йөҙө ҡараңғыланған. Шишмәгә батып үлерһең әле, тигән һүҙҙәр менән битәрләгән ирен. Ә ире уға, ер фәрештәһе, тип өндәшкән, тиҙәр. Әбей, фәрештә үк булмаһа ла, кендек әбейе булараҡ, тиҫтәләгән сабыйға донъяға килергә ярҙам итеп, күп изгелек ҡылды.
Әсләм бабай ниндәйҙер мөғжизә менән терелеп, зыярат тауынан төшһә, өйҙә крандан аҡҡан һыуға шатланыр, ә үҙе эсәр һыуҙы шишмәнән ташыр ине, моғайын. Ауылға һуңғы ҡайтыуҙа шул уйҙар менән шишмә янында башымды эйеп, һүҙһеҙ генә, оҙаҡ баҫып торҙом, услап һыуын эстем. Сылтыр-сылтыр шишмә тауышы ишетелә, ҡоштар һайрай, ағастар араһында үҙеңде ысын урман эсендәге кеүек хис итәһең. Әсләм шишмәһе тирәләй Әсләм урманы ла барлыҡҡа килгән.

P.S. Яңауыл районының Үрге Сат ауылында Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында булған хәлгә таянып яҙылды.

Нәдһәт ФӘТХИЕВ....

Хәйбуллала ил сиге һаҡсыларына һәйкәл асылды
Яңылыҡтар таҫмаһы // 25-05-2018, 18:06


Хәйбуллала ил сиге һаҡсыларына һәйкәл асылдыБөгөн Хәйбулла районының үҙәге Аҡъярҙың Еңеү паркында ил сиге һаҡсыларына һәйкәл асылды. Сара тәү сиратта Рәсәйҙә сик буйы ғәскәрҙәре ойошторолоуға 100 йыл тулыуға арналды.
Һәйкәлде эшләтеүгә район хакимиәте аҡса бүлде һәм районда йәшәгән барлыҡ пограничниктар ҙа үҙ өлөшөн индерҙе.
Районда төрлө йылдарҙа сик буйы ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итеүселәр һаны өс йөҙҙән ашып китә, уларҙың йәмәғәт ойошмаһы ла һуңғы йылдарҙа әүҙем эшләй. Район үҙәгендә сик һаҡсылары хөрмәтенә һәйкәл асыу ҙа уларҙың башланғысы. Был матур эште район хакимиәте, урындағы ДОСААФ ойошмаһы күтәреп алды.
Ил сиге һаҡсылары Ватаныбыҙҙың данлы йолаларына тоғро ҡала. Байрам тантанаһынан күренеүенсә, улар бөгөн дә алғы һыҙатта.
28 майҙа сик буйы ғәскәрҙәре көнө билдәләнә. Йәшел фуражкалылар был көндө ҙур байрам итеп уҙғарырға ғәҙәтләнгән. Хәҙер улар өсөн районда үҙ иҫтәлекле урындары – бөтә быуын пограничниктарға ла арналған һәйкәл ансамбле барлыҡҡа килде.
тип хәбәр итте беҙгә Сәлимә Байгилдина-Ғафарова...

Өйҙән сыҡҡанда уҡыла торған доға
Новости / Иман // 25-05-2018, 08:00


Өйҙән сыҡҡанда уҡыла  торған доға
“Бисмилләһи тәүәкәлтү ғәләл-лаһи үә лә хәүлә үә лә ҡуүәтә иллә билләһ”.
Мәғәнәһе:
“Аллаһы Тәғәләнең исеме менән бөтә ғәмәлдәремде Уға тапшырҙым һәм тәүәккәлләнем. Көс һәм ҡеүәт бары тик Алланан ғына”....

Йыланҡараҡты дауалау ысулы
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 25-05-2018, 07:00


Йыланҡараҡты дауалау ысулыЙыланҡараҡ (панариций) – бармаҡ осо туҡымаһына сыҡҡан эренле шешек. Йыш ҡына баҡсала эшләгәндә бармаҡ осо ҡырҡылып, ялҡынһыныу башлана. Шул осраҡта спирт ярҙам итә. Рюмкаға 95 процентлы спиртты әҙ генә һыу ҡушып ҡойорға һәм бармаҡты шунда тығып тоторға. Дауалауҙы бер аҙ ғына тәнәфес менән өс сәғәт дауам итергә. Икенсе көнөнә лә шулай. Өсөнсө көнөнә бармағығыҙ йүнәлер.

М. Таһир.
Өфө ҡалаһы....

“Белем ал, донъя гиҙ, яңылыҡтар үҙләштер, юғалып ҡалма!
Махсус бит // 24-05-2018, 09:00


“Белем ал, донъя гиҙ, яңылыҡтар  үҙләштер, юғалып ҡалма!
Юлдар асыҡ икән, алға бар ҙа бар”, – ти йәш замандашыбыҙ Зөһрә Аҡъюлова

Ҡытайға барып булһа ла белем ал, тигән әйтем бар беҙҙә. Халҡыбыҙ белемле булырға, донъя ваҡиғаларынан артта ҡалмаҫҡа, заман менән “бер арбала” ултырып йөрөргә тырышҡан. Белем алырға кәрәк, хатта әллә ҡайҙа ятҡан Ҡытайҙа булһа ла, тигән мәғәнә һалынған баяғы әйтемгә. Белем алырға түгел, ә белем бирергә лә бара алабыҙ бит унда. Юғары уҡыу йортон яңы тамамлаған йәш милләттәшебеҙ тап шулай иткән дә: Ҡытай балаларына инглиз телен уҡытырға юлланған. Башҡорт мәктәбендә уҡыған, туған телен дә, рус телен дә камил белгән, инглиз һәм ҡытай телдәрен үҙләштергән, күп балалы рухлы башҡорт ғаиләһендә тыуып үҫкән Зөһрә Аҡъюлова ул.
Бөгөн балаһы туған телен уҡымаһа ла ярай тип иҫәпләгән ата-әсәләргә яуап: Зөһрә һылыуға башҡорт телен өйрәнеүе башҡа телдәрҙе үҙләштереүгә лә, бүтән фәндәрҙе уҡыуға ла һис ҡамасауламаған, ә киреһенсә, аралашыу даирәһен киңәйткән, белем туплау мөмкинлектәрен арттырған. Уның менән һөйләшкән (тап-таҙа башҡортса һөйләне, әлбиттә) ҡыҫҡа ваҡытта йәш замандашымдың күптәргә өлгө булырлыҡ икәненә инандым.

– Зөһрә, ҡулыңа диплом алыуыңа ла күп ваҡыт үтмәгән, нисек Ҡытай тиклем алыҫ ергә китеп, балалар уҡытып йөрөйһөң ул? Ҡайһы берәүҙәр үҙебеҙҙә уҡытыусы һөнәренән ҡаса…
– Мин БДУ-ның роман-герман факультетында уҡығанда, студенттар менән алмашыу программаһы буйынса әллә Ҡытайға барып ҡарарғамы икән, тип уйланым. Сөнки ул беҙҙең өсөн ниндәйҙер таныш булмағаныраҡ, ҡыҙыҡ, аңлашылмаған, үҙ ҡаҙанында ҡайнаған ил һымаҡ тойолдо. Шуға тәүәккәлләнем һәм барып ҡайттым. Уларҙың теле, мәҙәниәте, ғөрөф-ғәҙәттәре менән бер аҙ таныштым. Был 2015 – 2016 уҡыу йылы ине.
Уҡыуымды тамамлағас, үҙебеҙҙә ҡасан да эшләп өлгөрөрмөн, башҡа яҡтарҙа ла тәжрибә туплап алғанда яҡшыраҡ булыр ине, тинем дә, Ҡытайға бер тапҡыр барып ҡайтҡас, был телде әҙме-күпме белгәс тә, тағы шул илде һайланым. Һөнәрем буйынса лингвистика белгесемен. Инглиз телен уҡытырға теләгем булыуын белдереп, “Айсек” (AIESEC) программаһы аша ғариза яҙҙым да, бик ҡаты һайлап алыу этаптарын үттем.
Әйткәндәй, студент саҡта ошо программа буйынса эшләп тә алғайным. Мысыр, Һиндостандан һәм башҡа илдәрҙән бер төркөм белгес инглиз теле уҡытыусыһы булып килгәйне, уларға Өфөнө, Башҡортостанды күрһәтеп йөрөргә насип булды.
Онлайн рәүештә күп һынау үттем. Еңелдән булманы, сөнки ҡытай халҡының талаптары ҙур. Мәҫәлән, инглиз телен бик белергә теләй­ҙәр, әммә өйрәтеүсенең теле “Америка инглизсәһе” булырға тейеш. Ҡытай – бик үҙенсәлекле, тырыш халыҡлы ил. Күп яңы технология, төрлө өлкәләге яңылыҡтар ошонан сыға. Минеңсә, унда тәжрибә туплау мөһим. Шулай итеп, Фошань тигән ҡалаға уҡытыусы булып эшкә киттем.
– Ҡытайҙарға сит тел өйрәнеү нисек бирелә?
– Бала саҡтан өйрәнһәләр, яҡшыраҡ. Ғөмүмән, беҙҙә лә балаға телдәрҙе бәләкәй­ҙән өйрәтһәң, отошлораҡ. Телмәр ҙә дөрөҫ үҙләштерелә. Мин эшләгән үҙәктә балалар өсөн дәрестәр бик ҡыҙыҡ үтә. Бәләкәйҙәр уйын аша уҡый. Уңайлы шарттар булдырыл­ған, интерактив таҡта, виртуаль селтәрҙә махсус ҡушымта бар. Уйын аша телде тиҙерәк тә, еңелерәк тә үҙләштерәләр. Уйнағылары килә, шуға ятлайҙар. Ҡытай ата-әсәһе өсөн түләгән аҡсаһының файҙаһын, һөҙөмтәһен күреү бик мөһим, шуға ла балаһының нисек уҡыуы менән етди ҡыҙыҡһыналар. Күптәр юғары уҡыу йортона инеү өсөн тырыша.
– Ә ни өсөн уҡытыусыларҙы сит илдән алалар? Үҙҙәрендә инглиз телен яҡшы белеүселәр юҡмы ни?
– Эйе, уларҙа уҡытыусылар – Мексиканан, Индонезиянан, Һин­дос­тандан, Рәсәйҙән… Ҡытайҙар тағы ла испан, корей, япон телен өйрәнә. Рус теле менән дә ҡыҙыҡһыналар, тик был уларға бик ауыр бирелә.
Әгәр уҡытыусы үҙ милләтенән икән, бала үҙ телендә нимәлер әйтә, дәрестә шул телдә һөйләшә башлай. Ә былай беҙ, йәғни сит илдән килеүсе уҡытыусылар, ниндәй телде уҡытабыҙ, шул телдә һөйләшәбеҙ. Уларға телде яҡшыраҡ үҙләштереү өсөн мотивация был.
– Үҙең ҡытай телен яҡшы беләһеңме?
– Мин уны ике семестр өйрәндем. Әле камиллаштыраһы бар. Ҡытай телен яҡшы белеү өсөн биш йыл өйрәнергә кәрәк.
Инглиз телен мәктәптә ныҡлы өйрәндем. Өфө ҡалаһының Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһындағы уҡытыу­сым Диана Дияс ҡыҙы Закироваға рәхмәт. Ул миңә ышанды. Башҡаларҙан артта ҡалмаҫ өсөн өйҙә лә уҡыным. Университетта ла көслө төркөмгә эләктем. Курсташ­тарымдың кимәле миңә этәргес көс бирҙе. Бында беҙ коллегалар менән тик инглизсә генә һөйләшәбеҙ.
– Тағы ниндәй телдәрҙе беләһең?
– Университетта немец телен дә уҡыныҡ. Әммә әле күберәк ҡытайсамды камиллаштырырға тырышам.
– Беҙҙең башҡорт теленең өндәре инглиз телендә бар. Уртаҡ һүҙҙәр ҙә табыла, ә Ҡытайҙа таныш һүҙҙәр осрағаны юҡмы?
– Оҡшаш һүҙҙәр бар, эйе. Ләкин мәғәнәһе икенсерәк. Тағы ла беҙҙең -мы, -ме кеүек ялғауҙар ишетелеп ҡала. Уларҙа -ма киҫәксәһе бар. Нихаума, нияума, буяума... Шул уҡ мәғәнәлә. Бараһыңмы, киттекме, тигән кеүек.
– Йәшәү кимәле ныҡ айырыламы?
– Әлбиттә, һәр илдә байҙар ҙа, ярлылар ҙа бар. Уларҙа ла шулай. Әммә бер нәмә мине хайран ҡалдыра – бөтә кеше ныҡ тырыша. Нимә эшләй алалар, шуны эшләйҙәр.
Мәҫәлән, беҙ бер ерҙән банан һатып алабыҙ. Һатыусының үҙенең плантацияһы бар. Ҡайҙа йәшәйһегеҙ, тип шаярып һорағайныҡ, ул, бына өҫтә, тип күрһәтте. Плантация тотҡан кешенең бер ниндәй ҙур уңайлы коттеджы юҡ, ә көндөҙ һата, төндә иң ябай шарттарҙа йоҡлай. Беҙҙә бит инде өй – бөтә шарттары булған урын. Ҡытайҙар теләһә ниндәй шарттарға ла түҙә, тик эштәре генә булһын.
Төрлөсә йәшәйҙәр. Ҙур йортта йәшәүселәр ҙә күп, кемдеңдер алтын ялатылған фонтандары ла бар. Һәр кешенең – үҙенең йәшәү кимәле. Таҙалыҡ буйынса ла шулай.
Хәҙерге йәш ҡытайҙар таҙалыҡҡа, тәртипкә ынтыла, Европа кешеләренә оҡшарға тырыша. Үҙҙәрен үҫешә барған ил кешеһе итеп күрһәтергә теләйҙәр.
– Рәсәй менән Ҡытай бик дуҫ, тиҙәр беҙҙә. Ҡытайҙа нисегерәк уйлайҙар икән?
– Беҙҙең ил менән ҡыҙыҡһыналар. Президентыбыҙҙы яраталар. Уны йәш, көслө, матур итеп күрәләр. Бер аҙ шөрләңкерәйҙәр ҙә шикелле.
Рәсәйҙән булғас, беҙ уларға оҙон буйлы, зәңгәр күҙле, һары сәсле булырға тейешбеҙ. Минән ҡайһы берҙә, һин ысынлап та Рәсәйҙәнме, тип һорай торғайнылар. Күҙем йәшел булһа ла, сәсем һары түгел, буйым да уртаса. Мин уларға беҙҙә күп милләт йәшәүе хаҡында һөйләйем. Милли кейемебеҙҙе күрһәтәм. Ә беҙҙең кейемдәр Ҡытайҙа йәшәүсе уйғырҙарҙыҡы һымағыраҡ. Һорауҙарына аптырамайым, сөнки унда йәшәүсе рус ҡыҙҙары, ысынлап та, үҙҙәренә хас йөҙлө. Оҙондар. Шуға ҡытайҙарҙа стереотиптар барлыҡҡа килгән инде.
– Ә унда оҙаҡҡа ҡалырға уйлайһыңмы?
– Уныһы үҙебеҙҙән тора. Контрактҡа ҡул ҡуйылған, уның шарттарын үтәргә тейешбеҙ. Минеңсә, әлегә тәжрибә туплап бөтмәгәнмен һымаҡ. Барыһы ла Алла ҡулында.
Бәлки, өлкәндәр менән дә эшләп алырмын. Әле өс-дүрт, 12 – 13 йәшлектәр менән эшләйем.
– Күп тел белеүе нисегерәк ул, башҡа өҫтәмә көсөргәнеш түгелме?
– Күп яҙмала осратҡаным бар: әгәр һеҙҙең ауырығығыҙ килмәһә, тел өйрәнегеҙ, тигәндәр. Өҫтәмә тел белеү һинең мейеңә яҡшы йоғонто яһай. Ауырлығы юҡ. Билингвизмдың (ике теллелек) ыңғай тәьҫирен ғалимдар ҙа иҫбатлай. Беҙ, башҡорттар, тыумыштан ике телле.
– Йәштәргә ниндәй теләктәрең бар?
– Һәр ваҡыт тәүәккәл булырға кәрәк. Маҡсаттар ҡуйып йәшәргә. Бына мин университетты яңы ғына бөтөп, сит илгә сығып киттем. Ҡайҙалыр ситкә бараһығыҙ икән, һеҙ тәжрибә туплайһығыҙ, ниндәйҙер яңы нәмәләр өйрәнәһегеҙ. Үҙебеҙҙә нисек эшләргә була икәнен ситтә нығыраҡ аңлаясаҡһығыҙ. Күп нәмә сағыштырыу аша килә.
Мәҫәлән, Ҡытайҙа туризм үҫешкән. Үҙҙәренең илен матур итеп күрһәтә беләләр. Беҙҙә лә күрһәтәһе ерҙәребеҙ күп. Эшләй белергә генә кәрәк.
Үҙегеҙҙең йөрәгегеҙҙе тыңлағыҙ, тиер инем йәштәргә. Беҙҙә талантлы егет-ҡыҙҙар бик күп. Үҙем ситтә булһам да, Башҡортостандағы яңылыҡтар менән ҡыҙыҡһынып торам. Беҙ – әүҙем. Барыһы ла һәйбәт буласаҡ.
– Һине киләсәктә ҙур тәжрибә туплаған белгес булараҡ Башҡор­тостанда көтәбеҙ. Уңыштар!

Алһыу ИШЕМҒОЛОВА әңгәмәләште....

Үҙгәртергә түгел, яраҡлашырға тырышығыҙ
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 24-05-2018, 07:00


Үҙгәртергә түгел, яраҡлашырға тырышығыҙ
“Минең ҡәйнәм – ут! Килен булып төшкәнемә яңы-яңы ярты ғына бер йыл, ә ул һаман да иремде ғаиләһеҙ, яңғыҙ тип белә, ахыры. Ни генә булһа ла ирем әсәһенә һөйләй, уның кәңәшһеҙ бер нәмә башҡармай! Ошо арала яңы кер йыуыу машинаһы алырға булып киттек. Әйтергә кәрәк, ул беҙ нимә генә алһаҡ та ҡыҫыла. Ә кер йыуыу машинаһының ҡиммәтлерәген алыр­ға кәңәш биргән. Мин иптәшемә әйтәм, һуң, беҙҙең ҡулға килеп ингән аҡсаны бөтәһен дә машинкаға тыҡһаҡ, ял итергә диңгеҙ буйына нисек барабыҙ? Шулай итеп план ҡорғайныҡ бит. Ә ул, быйылға бармаһаҡ та булыр, былтыр ғына туйҙан һуң бер ай буйы булдыҡ та баһа, тормош көткәс, әҙерәк сабыр булайыҡ, әсәйем шулай тине, тип тормаһынмы?! Иптәшемә 29, миңә 24 йәш, балалар булмаҫ борон иркенләп йөрөп ҡалырға ине, тип уйлағайныҡ. Ирем һәйбәт ул, тыныс, эше бик яҡшы, мин дә эшләйем. Тик ошо ҡыҫылыуы! Был ҡәйнәмде нисек аҡылға ултыртырға һуң?”....


  • Мүк өҫтөндә бөрлөгән (Хикәйә)
  • Дилүзә БАЙСУРИНА
  • Изгелек ерҙә ятып ҡалмай
  • «Шундай матур, шундай йылы Уйлап сығарған донъям…»
  • Балаларығыҙ хаҡына үҙегеҙҙә ҡайғығыҙҙы еңерлек көс табығыҙ
  • 10 июнь – Ҡәҙер кисе
  • Билдәле актер Азамат Хәлилов вафат булды
  • Тырыштар уңышҡа өлгәште
  • Үәт, ҡыҙыҡ! (8.06.2018)
  • Бала ҡуйындағы йыланға әйләнмәһен



  • Радио Юлдаш FM