НАВЕРХ
Төп бит Фотогалерея Видео Аҙаҡҡы Бәйләнеш Иғлан/ҡотлау Закупки Архив
°яңылыҡтар ° төрлөһө ° сәйәсәт ° иҡтисад ° мәҙәниәт ° әҙәбиәт ° мәғәриф ° конкурстар ° иғландар ° беҙгә яҙалар ° хәтер ° махсус °проблема °

» Материалы за 24.05.2018

“Белем ал, донъя гиҙ, яңылыҡтар үҙләштер, юғалып ҡалма!
Махсус бит // 24-05-2018, 09:00


“Белем ал, донъя гиҙ, яңылыҡтар  үҙләштер, юғалып ҡалма!
Юлдар асыҡ икән, алға бар ҙа бар”, – ти йәш замандашыбыҙ Зөһрә Аҡъюлова

Ҡытайға барып булһа ла белем ал, тигән әйтем бар беҙҙә. Халҡыбыҙ белемле булырға, донъя ваҡиғаларынан артта ҡалмаҫҡа, заман менән “бер арбала” ултырып йөрөргә тырышҡан. Белем алырға кәрәк, хатта әллә ҡайҙа ятҡан Ҡытайҙа булһа ла, тигән мәғәнә һалынған баяғы әйтемгә. Белем алырға түгел, ә белем бирергә лә бара алабыҙ бит унда. Юғары уҡыу йортон яңы тамамлаған йәш милләттәшебеҙ тап шулай иткән дә: Ҡытай балаларына инглиз телен уҡытырға юлланған. Башҡорт мәктәбендә уҡыған, туған телен дә, рус телен дә камил белгән, инглиз һәм ҡытай телдәрен үҙләштергән, күп балалы рухлы башҡорт ғаиләһендә тыуып үҫкән Зөһрә Аҡъюлова ул.
Бөгөн балаһы туған телен уҡымаһа ла ярай тип иҫәпләгән ата-әсәләргә яуап: Зөһрә һылыуға башҡорт телен өйрәнеүе башҡа телдәрҙе үҙләштереүгә лә, бүтән фәндәрҙе уҡыуға ла һис ҡамасауламаған, ә киреһенсә, аралашыу даирәһен киңәйткән, белем туплау мөмкинлектәрен арттырған. Уның менән һөйләшкән (тап-таҙа башҡортса һөйләне, әлбиттә) ҡыҫҡа ваҡытта йәш замандашымдың күптәргә өлгө булырлыҡ икәненә инандым.

– Зөһрә, ҡулыңа диплом алыуыңа ла күп ваҡыт үтмәгән, нисек Ҡытай тиклем алыҫ ергә китеп, балалар уҡытып йөрөйһөң ул? Ҡайһы берәүҙәр үҙебеҙҙә уҡытыусы һөнәренән ҡаса…
– Мин БДУ-ның роман-герман факультетында уҡығанда, студенттар менән алмашыу программаһы буйынса әллә Ҡытайға барып ҡарарғамы икән, тип уйланым. Сөнки ул беҙҙең өсөн ниндәйҙер таныш булмағаныраҡ, ҡыҙыҡ, аңлашылмаған, үҙ ҡаҙанында ҡайнаған ил һымаҡ тойолдо. Шуға тәүәккәлләнем һәм барып ҡайттым. Уларҙың теле, мәҙәниәте, ғөрөф-ғәҙәттәре менән бер аҙ таныштым. Был 2015 – 2016 уҡыу йылы ине.
Уҡыуымды тамамлағас, үҙебеҙҙә ҡасан да эшләп өлгөрөрмөн, башҡа яҡтарҙа ла тәжрибә туплап алғанда яҡшыраҡ булыр ине, тинем дә, Ҡытайға бер тапҡыр барып ҡайтҡас, был телде әҙме-күпме белгәс тә, тағы шул илде һайланым. Һөнәрем буйынса лингвистика белгесемен. Инглиз телен уҡытырға теләгем булыуын белдереп, “Айсек” (AIESEC) программаһы аша ғариза яҙҙым да, бик ҡаты һайлап алыу этаптарын үттем.
Әйткәндәй, студент саҡта ошо программа буйынса эшләп тә алғайным. Мысыр, Һиндостандан һәм башҡа илдәрҙән бер төркөм белгес инглиз теле уҡытыусыһы булып килгәйне, уларға Өфөнө, Башҡортостанды күрһәтеп йөрөргә насип булды.
Онлайн рәүештә күп һынау үттем. Еңелдән булманы, сөнки ҡытай халҡының талаптары ҙур. Мәҫәлән, инглиз телен бик белергә теләй­ҙәр, әммә өйрәтеүсенең теле “Америка инглизсәһе” булырға тейеш. Ҡытай – бик үҙенсәлекле, тырыш халыҡлы ил. Күп яңы технология, төрлө өлкәләге яңылыҡтар ошонан сыға. Минеңсә, унда тәжрибә туплау мөһим. Шулай итеп, Фошань тигән ҡалаға уҡытыусы булып эшкә киттем.
– Ҡытайҙарға сит тел өйрәнеү нисек бирелә?
– Бала саҡтан өйрәнһәләр, яҡшыраҡ. Ғөмүмән, беҙҙә лә балаға телдәрҙе бәләкәй­ҙән өйрәтһәң, отошлораҡ. Телмәр ҙә дөрөҫ үҙләштерелә. Мин эшләгән үҙәктә балалар өсөн дәрестәр бик ҡыҙыҡ үтә. Бәләкәйҙәр уйын аша уҡый. Уңайлы шарттар булдырыл­ған, интерактив таҡта, виртуаль селтәрҙә махсус ҡушымта бар. Уйын аша телде тиҙерәк тә, еңелерәк тә үҙләштерәләр. Уйнағылары килә, шуға ятлайҙар. Ҡытай ата-әсәһе өсөн түләгән аҡсаһының файҙаһын, һөҙөмтәһен күреү бик мөһим, шуға ла балаһының нисек уҡыуы менән етди ҡыҙыҡһыналар. Күптәр юғары уҡыу йортона инеү өсөн тырыша.
– Ә ни өсөн уҡытыусыларҙы сит илдән алалар? Үҙҙәрендә инглиз телен яҡшы белеүселәр юҡмы ни?
– Эйе, уларҙа уҡытыусылар – Мексиканан, Индонезиянан, Һин­дос­тандан, Рәсәйҙән… Ҡытайҙар тағы ла испан, корей, япон телен өйрәнә. Рус теле менән дә ҡыҙыҡһыналар, тик был уларға бик ауыр бирелә.
Әгәр уҡытыусы үҙ милләтенән икән, бала үҙ телендә нимәлер әйтә, дәрестә шул телдә һөйләшә башлай. Ә былай беҙ, йәғни сит илдән килеүсе уҡытыусылар, ниндәй телде уҡытабыҙ, шул телдә һөйләшәбеҙ. Уларға телде яҡшыраҡ үҙләштереү өсөн мотивация был.
– Үҙең ҡытай телен яҡшы беләһеңме?
– Мин уны ике семестр өйрәндем. Әле камиллаштыраһы бар. Ҡытай телен яҡшы белеү өсөн биш йыл өйрәнергә кәрәк.
Инглиз телен мәктәптә ныҡлы өйрәндем. Өфө ҡалаһының Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһындағы уҡытыу­сым Диана Дияс ҡыҙы Закироваға рәхмәт. Ул миңә ышанды. Башҡаларҙан артта ҡалмаҫ өсөн өйҙә лә уҡыным. Университетта ла көслө төркөмгә эләктем. Курсташ­тарымдың кимәле миңә этәргес көс бирҙе. Бында беҙ коллегалар менән тик инглизсә генә һөйләшәбеҙ.
– Тағы ниндәй телдәрҙе беләһең?
– Университетта немец телен дә уҡыныҡ. Әммә әле күберәк ҡытайсамды камиллаштырырға тырышам.
– Беҙҙең башҡорт теленең өндәре инглиз телендә бар. Уртаҡ һүҙҙәр ҙә табыла, ә Ҡытайҙа таныш һүҙҙәр осрағаны юҡмы?
– Оҡшаш һүҙҙәр бар, эйе. Ләкин мәғәнәһе икенсерәк. Тағы ла беҙҙең -мы, -ме кеүек ялғауҙар ишетелеп ҡала. Уларҙа -ма киҫәксәһе бар. Нихаума, нияума, буяума... Шул уҡ мәғәнәлә. Бараһыңмы, киттекме, тигән кеүек.
– Йәшәү кимәле ныҡ айырыламы?
– Әлбиттә, һәр илдә байҙар ҙа, ярлылар ҙа бар. Уларҙа ла шулай. Әммә бер нәмә мине хайран ҡалдыра – бөтә кеше ныҡ тырыша. Нимә эшләй алалар, шуны эшләйҙәр.
Мәҫәлән, беҙ бер ерҙән банан һатып алабыҙ. Һатыусының үҙенең плантацияһы бар. Ҡайҙа йәшәйһегеҙ, тип шаярып һорағайныҡ, ул, бына өҫтә, тип күрһәтте. Плантация тотҡан кешенең бер ниндәй ҙур уңайлы коттеджы юҡ, ә көндөҙ һата, төндә иң ябай шарттарҙа йоҡлай. Беҙҙә бит инде өй – бөтә шарттары булған урын. Ҡытайҙар теләһә ниндәй шарттарға ла түҙә, тик эштәре генә булһын.
Төрлөсә йәшәйҙәр. Ҙур йортта йәшәүселәр ҙә күп, кемдеңдер алтын ялатылған фонтандары ла бар. Һәр кешенең – үҙенең йәшәү кимәле. Таҙалыҡ буйынса ла шулай.
Хәҙерге йәш ҡытайҙар таҙалыҡҡа, тәртипкә ынтыла, Европа кешеләренә оҡшарға тырыша. Үҙҙәрен үҫешә барған ил кешеһе итеп күрһәтергә теләйҙәр.
– Рәсәй менән Ҡытай бик дуҫ, тиҙәр беҙҙә. Ҡытайҙа нисегерәк уйлайҙар икән?
– Беҙҙең ил менән ҡыҙыҡһыналар. Президентыбыҙҙы яраталар. Уны йәш, көслө, матур итеп күрәләр. Бер аҙ шөрләңкерәйҙәр ҙә шикелле.
Рәсәйҙән булғас, беҙ уларға оҙон буйлы, зәңгәр күҙле, һары сәсле булырға тейешбеҙ. Минән ҡайһы берҙә, һин ысынлап та Рәсәйҙәнме, тип һорай торғайнылар. Күҙем йәшел булһа ла, сәсем һары түгел, буйым да уртаса. Мин уларға беҙҙә күп милләт йәшәүе хаҡында һөйләйем. Милли кейемебеҙҙе күрһәтәм. Ә беҙҙең кейемдәр Ҡытайҙа йәшәүсе уйғырҙарҙыҡы һымағыраҡ. Һорауҙарына аптырамайым, сөнки унда йәшәүсе рус ҡыҙҙары, ысынлап та, үҙҙәренә хас йөҙлө. Оҙондар. Шуға ҡытайҙарҙа стереотиптар барлыҡҡа килгән инде.
– Ә унда оҙаҡҡа ҡалырға уйлайһыңмы?
– Уныһы үҙебеҙҙән тора. Контрактҡа ҡул ҡуйылған, уның шарттарын үтәргә тейешбеҙ. Минеңсә, әлегә тәжрибә туплап бөтмәгәнмен һымаҡ. Барыһы ла Алла ҡулында.
Бәлки, өлкәндәр менән дә эшләп алырмын. Әле өс-дүрт, 12 – 13 йәшлектәр менән эшләйем.
– Күп тел белеүе нисегерәк ул, башҡа өҫтәмә көсөргәнеш түгелме?
– Күп яҙмала осратҡаным бар: әгәр һеҙҙең ауырығығыҙ килмәһә, тел өйрәнегеҙ, тигәндәр. Өҫтәмә тел белеү һинең мейеңә яҡшы йоғонто яһай. Ауырлығы юҡ. Билингвизмдың (ике теллелек) ыңғай тәьҫирен ғалимдар ҙа иҫбатлай. Беҙ, башҡорттар, тыумыштан ике телле.
– Йәштәргә ниндәй теләктәрең бар?
– Һәр ваҡыт тәүәккәл булырға кәрәк. Маҡсаттар ҡуйып йәшәргә. Бына мин университетты яңы ғына бөтөп, сит илгә сығып киттем. Ҡайҙалыр ситкә бараһығыҙ икән, һеҙ тәжрибә туплайһығыҙ, ниндәйҙер яңы нәмәләр өйрәнәһегеҙ. Үҙебеҙҙә нисек эшләргә була икәнен ситтә нығыраҡ аңлаясаҡһығыҙ. Күп нәмә сағыштырыу аша килә.
Мәҫәлән, Ҡытайҙа туризм үҫешкән. Үҙҙәренең илен матур итеп күрһәтә беләләр. Беҙҙә лә күрһәтәһе ерҙәребеҙ күп. Эшләй белергә генә кәрәк.
Үҙегеҙҙең йөрәгегеҙҙе тыңлағыҙ, тиер инем йәштәргә. Беҙҙә талантлы егет-ҡыҙҙар бик күп. Үҙем ситтә булһам да, Башҡортостандағы яңылыҡтар менән ҡыҙыҡһынып торам. Беҙ – әүҙем. Барыһы ла һәйбәт буласаҡ.
– Һине киләсәктә ҙур тәжрибә туплаған белгес булараҡ Башҡор­тостанда көтәбеҙ. Уңыштар!

Алһыу ИШЕМҒОЛОВА әңгәмәләште....

Үҙгәртергә түгел, яраҡлашырға тырышығыҙ
Новости / Һаулыҡ һаҡлау // 24-05-2018, 07:00


Үҙгәртергә түгел, яраҡлашырға тырышығыҙ
“Минең ҡәйнәм – ут! Килен булып төшкәнемә яңы-яңы ярты ғына бер йыл, ә ул һаман да иремде ғаиләһеҙ, яңғыҙ тип белә, ахыры. Ни генә булһа ла ирем әсәһенә һөйләй, уның кәңәшһеҙ бер нәмә башҡармай! Ошо арала яңы кер йыуыу машинаһы алырға булып киттек. Әйтергә кәрәк, ул беҙ нимә генә алһаҡ та ҡыҫыла. Ә кер йыуыу машинаһының ҡиммәтлерәген алыр­ға кәңәш биргән. Мин иптәшемә әйтәм, һуң, беҙҙең ҡулға килеп ингән аҡсаны бөтәһен дә машинкаға тыҡһаҡ, ял итергә диңгеҙ буйына нисек барабыҙ? Шулай итеп план ҡорғайныҡ бит. Ә ул, быйылға бармаһаҡ та булыр, былтыр ғына туйҙан һуң бер ай буйы булдыҡ та баһа, тормош көткәс, әҙерәк сабыр булайыҡ, әсәйем шулай тине, тип тормаһынмы?! Иптәшемә 29, миңә 24 йәш, балалар булмаҫ борон иркенләп йөрөп ҡалырға ине, тип уйлағайныҡ. Ирем һәйбәт ул, тыныс, эше бик яҡшы, мин дә эшләйем. Тик ошо ҡыҫылыуы! Был ҡәйнәмде нисек аҡылға ултыртырға һуң?”....


  • Мүк өҫтөндә бөрлөгән (Хикәйә)
  • Дилүзә БАЙСУРИНА
  • Изгелек ерҙә ятып ҡалмай
  • «Шундай матур, шундай йылы Уйлап сығарған донъям…»
  • Балаларығыҙ хаҡына үҙегеҙҙә ҡайғығыҙҙы еңерлек көс табығыҙ
  • 10 июнь – Ҡәҙер кисе
  • Билдәле актер Азамат Хәлилов вафат булды
  • Тырыштар уңышҡа өлгәште
  • Үәт, ҡыҙыҡ! (8.06.2018)
  • Бала ҡуйындағы йыланға әйләнмәһен



  • Радио Юлдаш FM